Архимандрит Серафим

Глава 7

И покрај тоа, што словото Божјо јасно ја проповеда верата во бесмртноста на човековата душа и во воскресението на телата, има „христијани“ кои велат: „Во Бога веруваме, но во задгробен живот не веруваме!“ Чудно! Какви христијани се тие, кои така зборуваат? Не слушаат ли тие, што учат светите Отци: „Во тоа се состои суштината на христијанската вера да го очекуваш вистинскиот живот по смртта". Не читаат ли тие, што пишува свети апостол Павле: „И ако се проповеда дека Христос воскреснал од мртвите, како тогаш некои меѓу вас велат дека немало воскресение на мртвите? А штом нема воскресение на мртвите, тогаш и Христос не воскреснал; ако, пак, Христос не воскреснал, тогаш празна е нашата проповед, празна е и вашата вера..., вие сте уште во своите гревови; тогаш и оние, што умреле за Христос, пропаднале... Но, ете, Христос воскресна од мртвите, и со тоа стана првина за упокоените... И како што по Адам сите умираат, така и во Христос сите ќе бидат оживеани“ [1.Кор. 15, 12-22].

Како ли би негодувал свети апостол Павле против денешното неверие и маловерие на некои христијани, кои, божем, во Бога веруваат, а во воскресението на мртвите, како и во задгробниот живот не веруваат! И ова нивно неверие е пројавувано денес, откако минале толку векови на христијанска проповед и откако ни го оставиле својот пример толку многу доблестни, верни и пожртвувани Христови сведоци, какви што се светите апостоли и нивните достојни наследници Светите Отци, свети маченици и исповедници, како и светите преподобни трудбеници на добродетелта, кои ги посветиле своите животи на нашата скапа света Православна вера! Тие не би се подвизувале против разновидните гревови и заблуди до крв [Евр. 12,4], ако Христос не беше воскреснал и ако и ним не им претстоеше воскреснување од мртвите. Нивната добродетелност почивала на верата и задгробниот живот, зашто како што добро вели свети Кирил Ерусалимски: „Надежта во воскресението е корен на секое добро дело... Очекувањето на надоместокот ја укрепува душата во добротворството... Секоја душа, која верува во воскресението, се зачувува [од гревовите], а онаа која не верува во воскресението, врви кон погибел. Оној кој го очекува воскресението на телото, ја пази таа кошула [на душата] и не ја осквернува со блуд. А оној кој не верува во воскресението, се предава на блудство и го употребува своето тело за зло... Верата во воскреснувањето на мртвите е големо учење на Светата Соборна Црква: Тоа е и големо, и крајно неопходно“. Уште во || век свети Јустин Философ, многу успешно се спротиставувал на полуверните, какви што и тогаш имало: „Не е ли неразумно, што телото на човекот, кое е создадено со таква грижливост и кое е поставено на поголема почит од сето останато, да биде пренебрегнато од Создателот до таков степен, Така што, тоа да биде предопределено да се претвори во ништо. Вајарот и живописецот, кои сакаат направените од нив фигури и слики да се запазат за нивна прослава, ги обновуваат штом ќе се оштетат. А зарем Бог дотаму го пренебрегнува Своето создание, за тоа да се претвори во ништо, без да се погрижи за обновување на неговото битие? Ние велиме, дека попусто се труди некој, кој гради дом, а потоа... кога тој почне да се руши, го пренебрегнува, макар што е во состојба да го обнови. Зарем нема да Го обвинуваме Бога, дека попусто го направил телото [кога го негираме воскресението на мртвите бел. на авт.]? Но, не е таков Нетлениот! Не е безумен вселенскиот Ум! Нека молкнат неверните, ако самите се неспособни да поверуваат! Бог го повикал телото кон воскресение M му ветува живот. Откако благовести за спасението на човекот, Тој ветува да го спаси и телото. Што е човекот, ако не разумно живо суштество, кое се состои од душа и тело? Зарем душата сама по себеси е човек? Не! Таа е душа на човекот. И зарем телото може да биде наречено човек? Не! Тоа се нарекува тело на човекот. Штом ниту едното, ниту другото оделно не го составуваат човекот, туку само суштината, која се состои од соединувањето на едното и другото, се нарекува човек и штом Бог го повикал човекот кон живот и воскресение, тогаш Тој го повикал не само едниот дел на човекот, туку целиот човек, т.е. и душата и неговото тело“.

„Ако умрените не воскреснуваат, зошто телото игра толку голема улога во религијата?“ прашува Тертулијан и продолжува: „Кога душата се посветува во служба на Бога, нејзиното тело и дава можност да го добие тој дел. Во Крштението се измива телото, за да биде очистена душата. Телото се помазува, за да биде осветена душата... При ракополагањето се облекува телото, за да биде душата посветена преку Духот. Телото ги прима Телото и Крвта Христови, за да ја нахрани душата со благодатта на својот Бог. Душата и телото не можат да бидат разделени во наградата, бидејќи се соединети во трудот“.

Свети Кирил Ерусалимски ја гледа вистината за воскреснувањето на телата при сеопштото воскресение на мртвите со следниот пример: „Претстави си, дека се размешани вели тој различни семиња од растенија и дека тие различни семиња се во твојата дланка! Тешко ли ќе биде за тебе, човекот, или напротив лесно, да ги разликуваш семињата и да ги распределиш, откако секое ќе го поставиш кон неговиот род? Ако ти можеш да ги разликуваш семињата, што се наоѓаат во твојата рака, зарем Бог не ќе може да го разликува и востанови она, кое се наоѓа во Неговата дланка?“

Во природата има многу символи на воскресението. Мошне конкретен е примерот со гасеницата. Таа живее и ползи по земјата, додека и дојде времето да умре како гасеница и да се претвори во кожурец. Тогаш таа се затвора во гроб и таму долго време поминува во мртовечки сон. Но еден прекрасен ден таа излегува од своето гропче уште влажна, погледнува каде е, се загледува во еден чудесен сончев свет, забележува, дека и пораснале лесни цветни крилца, трепка со нив и полетува во заситениот со мириси воздух.

Во една своја проповед, московскиот митрополит Филарет велит „Природниот човек уште од древност го имал чувството, дека гробот не е последниот предел на неговото битие. Проникнувајќи во откриената пред него книга на вистината [природата], тој, во неа го читал претскажувањето за својата бесмртност. Целата природа вика против ужасната мисла за сеуништувањето. Растенијата овенуваат и изникнуваат; зрното умира, за да му даде живот на дрвото или на зеленилото. Гасеницата што ползи заспива и се разбудува окрилена... Светлината се оддалечува и се враќа. Сезоните завршуваат и започнуваат. Исчезнатите гласови воскреснуваат во ехото. Cé ce разрушува, за повторно да се востанови; умира, за да живее; загинува, за да се запази. Човекот ли само тоа громко име издава минутен звук и засекогаш стивнува? Напротив, дури ако постоењето на целиот видлив свет би можел да се смести во пределите на земниот човечки живот, за битието на човековиот дух не е својствено да се смести во постоењето на видливиот свет. Гнилежните созданија се усовршуваат брзо и го достигнуваат своето предназначување, а човекот, непрестајно растејќи и чувствувајќи секогаш внатрешен призив кон повисоко совршенство, цел живот се стреми кон небото, додека, најпосле, слегне во гробот. Можно ли е овој син на небото да се раѓа само за младост и за напразно воспитување [без да достигне зрелост бел. на авт.]? Животните, водени од своите сетила, ја наоѓаат својата среќа и спокој и во задоволување на своите ограничени потреби за обезбедување на своето битие. А човекот, раководен од повисоки побуди, повеќе живее во идното, отколку во сегашното и не може да ја насити својата бескрајна жед. Зарем господарот на светот треба да биде понесреќен од покорените под неговите нозе? Зарем тој, никогаш нема да ја достигне онаа иднина, која толку неуморно ја бара?... Жив е Господ на поредокот, правдата и благостта и во Него е жива нашата душа и по смртта!"

Свети Јован Златоуст од друг аспект го разгледува прашањето за бесмртноста на човекот. Тој ја истакнува логичната неопходност од телесното воскреснување и од судот Божји, велејќи: „Не гледаш ли колку многу од оние кои живееле добродетелно претрпеле многубројни беди и си заминале, без да добијат тука ништо добро! А други, напротив, живееле многу нечестиво, грабале имот, понижувале вдовици и сираци, се насладувале на богатства, раскош и безбројни блага, а пак си заминале од овој свет, без да претрпат дури и најништожна несреќа! Кога првите ќе добијат награда за своите добродетели и кога последните ќе поднесат казна за својата нечесност, ако нашите дела завршуваат со тукашниот живот? Ако Бог постои, како што и навистина постои, секој ќе каже, дека Тој е праведен. Штом, пак, Тој е праведен, несомнено, и на едните и на другите ќе им даде справедливо. Но штом Бог треба да им даде и на едните и на другите справедливо, а тука тие не примиле ниту казна за своите гревови, ниту награда за своите добродетели, очигледно ќе дојде време, кога тие ќе го добијат соодветно заслуженото”. Тоа ќе биде при сеопштото воскресение, кога ќе се открие Страшниот Христов суд.

И философот Кант ја докажува неопходноста од постоењето на задгробен живот, произлегувајќи од постулатот, дека помеѓу добродетелта и среќата, кои во земниот живот така често се покажуваат неусогласени помеѓу себеси, треба да се добие израмнување. Оттука е очигледно, дека треба да постои друг свет, каде што тоа израмнување ќе настапи. Задолжително постои Бог, Кој ќе го спроведе воспоствувањето на справедливоста.

Жедта за среќа, која ја чувствуваме сите без исклучок, е исто така важен доказ за постоењето на друг свет, каде што воскреснатите мртви можат да добијат задоволување. Зошто ние се раѓаме со неискоренлив копнеж за радост кој блика, кога тука, на земјата, секоја радост толку брзо се заменува со тага? Ако нема друг некаков прекрасен, вечен свет, каде што најскриениот човечки копнеж за среќа може да го најде своето потполно задоволување, зошто е вложен тој копнеж во нас? Ако немаше соодветно задоволување, тој копнеж би се покажал колку силен, толку и лажлив. Може ли да постои таква голема непотполна сообразност во овој свет на необични сообразности, набљудувани во природата и особено во устројството на живите организми?

Уште кај нероденото дете, кое почива во мајчината утроба, далеку пред неговото раѓање се оформени сите органи. Ако тоа можеше да расудува и ако врз основа на својот малечок опит си мислеше, дека неговиот живот се ограничува само во времето, кое му е определено да го помине во мајчината утроба, тоа би се чудело зошто му се дадени раце, со кои не може ништо да допре, или нозе, со кои не може да оди, или очи, со кои не може ништо да гледа, или уши, со кои не може да слуша итн... Но тоа бргу ќе се убеди, дека неговите недоумици се неосновани, зашто во природата се е премудро промислено од Создателот. Откако ќе излезе на бел свет, детето ќе види, дека ниту еден од дадените органи не му бил излишен. Напротив, тие органи во него се предвесници, дека тоа е повикано кон друг живот, кој претстои да настапи по неговиот сегашен несовршен живот.

Така е и во духовниот свет. Бог всадил во нас чувство за правда и ние некогаш ќе ја видиме остварена. Тој ни дал сетило за вистина и ние ќе ја познаеме таа вистина. Тој ни вдахнал стремеж кон среќа и ние ќе ја достигнеме со Божја помош.

За телесната жед е создадена водата, која ја гасне. За гладот постои храна, која го заситува. За окото постои светлина, која му ги открива убавините на светот. Ако за копнежот по среќа немаше нешто трајно, кое го задоволува,тогаш би се добило нешто крајно необјасниво! Животните и птиците, кои не се возбудуваат од вечните проблеми на битието, би биле по привилегирани во овој свет, отколку човекот венецот на творението. Животните се раѓаат со потреби, кои лесно се задоволуваат, го живеат својот безгрижен живот, а птиците пеат цел живот до самата нивна смрт. Човекот, пак, се раѓа со заложбите на највозвишената жед за правда, радост и среќа, меѓутоа, за која, тој, во овој свет не открива ништо трајно, кое ќе ја задоволи. Не е ли неправедно и несообразно сето ова? Шатобријан добро вели: „Треба да се согласиме, дека, ако се е само материја, природата необично се заблудила, откако создала едно чувство, на кое ништо не одговара“:

Тука е умесно да запрашаме во редот на тие мисли: ако човекот не беше создаден за бесмртност, зошто тој, има одвратност кон смртта? Има право Б. Тихомиров кога пишува: „Ако смртта беше едно... нормално јавување, таа не би предизвикувала во нас таков несовладлив ужас и одвратност; ние не би ја сметале за големо зло, за страшен камшик и не би го гледале во неа својот најнепомирлив непријател... Смртта противречи на нашата бесмртна природа и нашата одвратност од неа е најсилното неволно сведоштво за нашата бесмртност”.

Некои маловерни ќе запрашаат: Како може да воскреснат телата, штом умреле и се претвориле во прав? ќе одговориме: За Бога нема невозможни нешта. Ако Тој не создал од земја, зошто да не може и да не пресоздаде! Блез Паскал многу убедливо во тој пункт ги соборува атеистите, пишувајќи за нив: „Врз која основа тие тврдат, дека не можеме да воскреснеме? Што е потешко да се родиш, или да воскреснеш? Воопшто никогаш да не си бил и да бидеш, или тоа да си бил и повторно да бидеш? Помачно ли е да дојдеш во битие, отколку да се вратиш во него? Сме се навикнале да го сметаме едното лесно, а другото, поради недостиг на навика невозможно. Наивен начин на расудување!"

Истите мисли многу векови пред Паскал ги искажале некои Свети Отци. Свети Јован Златоуст, на пример, вели: „Кажи ми, човеку, што си бил пред твоето зачнување во мајчината утроба? „Ништо! И така, Бог, Кој те створил од ништо, не може ли да те пресоздаде од нешто? Верувај ми, за Оној, Кој можел да го створи она, што не било, за Него ќе биде полесно да го обнови она, што веќе било. Не суди за Божјото величие по својата немоќ!“

Познатиот ерусалимски патријарх, светиот Кирил, во својата позната 18-та огласителна поука расудува: „Пред 100 или 200 години каде сме биле сите ние, кои денес зборуваме и слушаме? Зарем не го знаеш првиот почеток на нашиот телесен состав? Не ли ти е познато, дека ние се раѓаме од нешто слабо, без форма и едновидно? И од таа едновидна и слаба материја се образува човекот. Слабото, кога ќе стане тело, се изменува во силни жили, во јасни очи, во ноздри за мирис, во уши за слушање, во речит јазик, во биење на срцето, во дејност на рацете, во брзо одење на нозете итн. И тоа слабото, постанува градител на кораби, и големи домови, архитект, уметник во искуствата, војник, кнез, законодавец и цар!... Зарем Бог, Кој не создал од несовршени материи, не може да не востанови, кога ќе се распаднеме?... Зарем Оној, Кој го привел во битие она, што не постоело на почетокот, не ќе го воскресне она, што постоело еднаш и умрело?“

На друго место, во истото слово, свети Кирил вели: „Ако ја споредуваме тешкотијата на делата, тогаш, кажете што е потешко: Од почеток ли да изработиш една статуа, која не постоела, или одново да ја излееш скршената по поранешниот образец? Бог, Кој не створил од ништо, зарем не ќе може да нé воскресне нас, скршените, откако сме постоеле веќе? Пченицата, откако ќе се посее зрното, умира, гние и постанува неупотреблива за храна, но изгниеното воскреснува зелено, прекрасно. Пченицата е создадена за нас... Зарем она, кое за нас е створено, ќе оживее по своето умирање, а ние, за кои тоа е создадено, нема да воскреснеме, откако ќе умреме?“

Во текот на минатиот век еден патешественик Вилкинсон во една пирамида во Египет нашол запечатена вазна, која ја испратил во Британскиот музеј. Чуварот во музејот не сакајќи ја испуштил вазната и таа се скршила. Од неа истуриле суви пченични зрна. Тој за опит ги посеал зрната и по 30 дни тие ианикнале! Нешто чудно! Повеќе од дваесет векови животот скриен во правот и темнината на пирамидата, бил запазен во тие наизглед мртви зрна. Та, зарем Бог не може да го врати животот на човечкото тело, кое некогаш живеело и цветало?...

Но, како повторно заедно ќе се соберат расфрланите негови делови? Ова прашање еднаш му било поставено на верниот математичар и астроном Њутон од собраните во неговиот дом гости. Во одговор, Њутон истурил на масата куп зрнца песок, размешани со железни струготини и ги запрашал своите гости кој од нив може да ги оддели железните честици од зрнцата песок? Сите изјавиле, дека тоа е невозможно. Тогаш њутон од својот џеб извадил еден силен магнет и го доближил до купчињата. Железните честици за миг полетале кон магнетот и се обесиле на него. Големиот научник свечено ги изгледал своите гости и рекол: „Ако Творецот му дал толкава сила на едно парче железо да ги привлекува железните струготини, зарем Самиот Тој нема да може да ги собере расфрланите делови на човечките тела и да ги воскресне во последниот ден?“...

Кај свети Григориј Низијски среќаваме една друга прекрасна споредба, која објаснува како можат повторно да се соединат разделените делови на човечкото тело. Тој пишува: „Како што живата, расфрлена на некое нерамно и прашливо место, се раздробува на мали топчиња и се распрскува по земјата, но штом ќе се собере од некого на едно место, сама по себе се слева во еднородна маса, без да прими во себеси ништо туѓо така и човековиот состав без тешкотија сам по себе ќе се соедини во своите поранешни делови, штом за ова ќе следи соодветна Божја заповед“.

Мнозина не веруваат не само во воскресението на душата, но и во постоењето на душата, воопшто, како вечна и бесмртна. Таквите луѓе врват не само против дадените ни Божествени откровенија, но и против здравиот човечки разум. Една кокошка умира, штом ќе ја заколеш, зашто е нижа твар, лишена од бесмртна душа. Ho, убиениот човек не умира, неговото тело бива умртвено, но душата продолжува да живее, според зборовите на Спасителот: „Не бојте се од оние што го убиваат телото, а душата не можат да ја убијат; туку бојте се повеќе од оној, кој може и душата и телото да ги погуби во пеколот!“ [Мат. 10,28].

Во Франција, за време на гонењата против христијаните, пред императорот Аврелијан бил доведен еден свет маж по име Патрокло. За време на распитот, царот, откако ги исцрпел средствата да го придобие со добро, преминал кон закани и рекол:

- Во моите раце си!

- Во твојата власт е само моето тело, но до мојата душа ти не можеш дури ни да се допреш - одговорил Патрокло.

Прост и поразителен одговор, кој го докажува постоењето на душата како одделна супстанца заедно со телото. Ако немаше душа, ако човекот беше само материја и следствено на тоа едносоставен, тогаш, при неговото фаќање од непријателите, тој целиот би бил фатен и пленет. Се покажува, дека мачителот едното го пленил, а другото сосема не. Телото е во неговите раце, но душата се извлекува од неговата власт. Таа за него е недофатлива! Како би можело да биде тоа, ако човекот беше само материјален и немаше независна од материјалното тело душа, таа друга суштина духовна, недофатлива, создадена по Божји образ и подобие!

Многу длабоко ја образложува вистината за постоењето на душата како одделна од телото нематеријална супстанца големиот философ Кант, раководејќи се од моралниот закон вкоренет во самиот човек. Во заклучок на своето дело „Критика на практичниот разум", тој пишува: „Две нешта секогаш ме исполнуваат со ново и големо чудење и страв, колку почесто и подолго размислувам за нив. Тоа е звезденото небо над мене и моралниот закон во мене... И едното и другото јас ги гледам реално пред себеси; моето постоење е сврзано непосредно со нивното битие. Звездениот мир започнува од тоа место, кое јас го заземам во надворешниот, видливиот свет и ја проширува мојата врска со нештата кои ме опкружуваат во бескрајните покровителства на световите над световите... Моралниот закон, пак, има свој почеток во моето невидливо јас [т.е. во душата бел. на авт.], во мојата личност и ме прави член на друг свет [невидливиот бел. на авт.], вистински бескрајниот, достапен само за разумното познание. И во тој нов свет јас се наоѓам себеси не како случајна алка, но во неопходно општо соединување [со други слични на мене суштества -бел. на авт.]. Погледот кон земното небо со неговите бескрајни светови го уништуваат сето мое значење како физичко суштество; Тој ми напомнува, дека јас сум должен да и го дадам на нашата планета..., моето тело, во кое мал дел од материјата за кратко време и по недостапен начин ја добило животната сила. Но погледот кон својствениот на мојата личност морален закон повторно и бескрајно го издига моето значење - значење на разумно суштество. Овој закон за мене открива нов [бесмртен] живот, независен од мојата животинска природа и дури од целиот видлив свет, го открива барем дотолку, доколку јас целосно во своите дејствија се потчинувам на тој морален поредок, неограничен од условите и пределите на тој свет и кој се простира во вечноста“.

Големиот пронаоѓач Томас Едисон при една средба со новинари изјавил: „Идниот живот по смртта ми е сакана мисла. За мене таа вера не е само копнеж на срцето, но многу повеќе - логичен извод на умот. Во природата ништо не се губи. Според откритијата на Роберт Маер, принцип за сочувувањето на енергија, при никакви околности не може од нешто да стане ништо. Зошто би требало да е поинаку со онаа севкупност од сили, која се нарекува душа? Еден голем философ смртта ја споредува со врата. Таа истовремено е и влез и излез, крај и почеток, според местото на набљудувачот... Јас не гледам со добро око на човек, кој ми ја претставува како празна мечта верата во она отаде”.

Слично на Едисон и многу други современи научници, зборуваат убедено за постоењето на душата како одделна од телото суштина. Американскиот астронаут Едгар Мичел, кој двапати леташе до месечината со вселенскиот брод „Аполо", отворено ја објавува својата убеденост, дека нашиот живот продолжува и по смртта. Во својот научно-истражувачки институт тој се обидува да востанови што претставува сознанието [свеста] и си го поставува прашањето: зошто тоа сознание да не може да го продолжи своето постоење и по смртта на физичкото тело? „Околноста, дека постоењето на душа до денес не можело да биде докажано од точните науки, не значи, дека таа не постои. Вселенските зрачења во световното пространство, кои секојдневно и секој час не бомбардираат, постоеле многу порано пред да бидат откриени. Рендгенските зраци постоеле пред физичарот Рендген даја докаже нивната реалностида ги направи видливи. Атмосферата е исполнета со безброј радиоемисии и со сликите, излачувани од телевизиските станици, но, ние можеме да ги примиме само откако ќе вклучиме соодветно радио или телевизиски апарат. Има звуци, кои воопшто не можеме да ги чуеме, светлина, која не можеме да ја видиме, но и покрај тоа, тие постојат. Можеби досега, просто, недостига соодветен регистрирачки уред, со чија помош ќе се улови тоа, кое ние го нарекуваме душа или дух..."

Но, ние знаеме, дека душата е нематеријална. Затоа и уредот за нејзино уловување треба да биде нематеријален. Тој „уред“ е нашата вера. Заклучокот е, дека со денешната своја состојба науката поскоро не доближува до верата во бесмртноста На човечката душа и во постоењето на вечен живот, отколку да нé оддалечува од неа.

Така или поинаку, не е оправдано особено за оној кој Верува во Бога и Спасителот Христос да мисли, дека човекот живее само во овој свет и за овој свет. Зошто тогаш му е дадена совеста? Само за да му пречи ли да живее побезгрижно на земјата? Само за да го сопнува ли во неговото трчање по ниските Инстинкти? Од аспект на материјалистичкото сфаќање за животот, многу по целесообразно би било човекот да нема совест, отколку да ја има и постојано да биде вознемируван од неа. Животните се „посреќни“ од човекот на земјата, бидејќи немаат совест, која ќе ги измачува. Ако човекотја има, а не ја следи, тој се чувствува несреќен. Ако ли, пак, ја искорени, тој ќе биде уште понесрекен, зашто општиот презир го прогонува и епитетот „бессовесен“, го гори како пеколен оган. Единствено кога ги следи заповедите на својата совест, тој е среќен, зашто е спокоен и има внатрешен мир.

Токму во совеста, Шатобријан го открива доказот за бесмртноста на човековата душа. Тој пишува: „Секој човек во своето срце има еден суд, каде што тој самиот себеси се суди, во тревожно очекување на Вечниот Судија да ја потврди неговата пресуда. Ако порокот не беше ништо друго, освен физичка последица на нашата устроеност, од каде доаѓа тој страв, кој ги вознемирува дните на еден злосторнички успех? Зашто грижата на совеста е толку ужасно нешто, што човекот претпочита да се потчини на бедата и на сите тешкотии, поврзани со добродетелта, отколку да добие богатства по злосторнички начин?... Тигарот ја растргнува својата жртва и спие. Човекот ја убива својата жртва и не може да заспие".

Оној, кој заклал кокошка, спокојно ја изедува, а оној кој заклал човек, постојано го сонува и трепери од ужас... Зошто е така? За мнозина убијци се раскажува, дека им се јавуваат убиените од нив луѓе и им велат: „Зошто ме уби?“ Кој го задава тоа злокобно прашање на убиецот, ако душата не постои?

Божјиот угодник свети Нектариј Егински [+1920г.], наведува 19 силни докази за постоењето на задгробниот свет и за бесмртноста на душата. Некои од нив се покриваат со изброените од нас, но има едно, кое е посебно силно и заслужува да се спомне одделно. Свети Нектариј пишува: „Дека човекот има бесмртна душа, се докажува од фактот, дека тој ја носи во себе вродена идејата за бесмртноста на душата. Човекот ги добива своите идеи од светот што го опкружува. Природата секојдневно го учи за смртноста на земните суштества и за нивното полно исчезнување. Оттука, идејата за смртта и исчезнувањето би требало да биде основниот и последен заклучок на човекот... Но, сепак, човекот ја има идејата за бесмртноста, покрај сликите на смртта, кои секој ден се исправаат пред неговиот поглед. Како тој се издигнал од идејата за смртта до идејата за бесмртноста? Како се убедил во таа вистина и го изградил целиот свој животен пат врз неа? да се извлече заклучок за бесмртноста од смртта е невозможно и оттука недопустливо. Според тоа, човекот ја добил Идејата за бесмртието не од природата, а од Вечниот Бог... Од Него тој се учи и добива мудрост со цел да постигне совршенство; последното без бесмртиетоја губи својата смисла“. Тоа е така, зашто „возможно ли е за едно разумно суштество да го следи патот на моралното усовршување со цената на тешко истоштување на телото, штом со гробот се се завршува?...“

Убедлив доказ за бесмртноста на душата е и запазувањето на единството на човечката свест во текот на сите возрасти на човекот, наспроти сите промени во него. Човек старее незабележливо, но ја запазува свеста за својот идентитет. Клетките на неговото тело, како што тврди медицинската наука, непрестајно се променуваат со нови, но душата и нејзината самосвест остануваат исти. Ова е едно силно сведоштво, дека ние, макар и живеејќи во времето, сме вечни. Човек може од добар да стане лош, или обратното од порочен во добродетелен, но тој сознава, дека неговата душа е иста, која отпрвин била добра, а сега станала лоша дека тоа не е некаква друга, нова душа во него.

Се во светот се менува и старее, и ние исто така, физички се менуваме и старееме, но истовремено со тоа, кај нас има нешто што не старее, нешто вечно душата, таа носителка на совеста, која секогаш е идентична на себеси.

Во слободната волја на човекот се наоѓа друго потврдување за постоењето на бесмртната душа во нас. Таа волја може упорно да им се спротивставува на разните плотски желби и да се бори со гревот. „Човекот може на своето тело да му откаже нешта, кои тоа силно ги посакува. Тоа е величествена привилегија на човекот меѓу сите твари. Оттука извираат најубавите добродетели: целомудрие, трпение, себеодрекување, себепожртвуваност, љубов итн".

На крајот, можеме да ја посочиме и внатрешната раздвоеност, која се среќава во секој човек, како важен доказ за постоењето на душата и за нејзиниот приоритет над телото. Ако човекот немаше бесмртна душа и беше само тело, тој ќе живееше само со своите телесни интереси и не ќе имаше борба во себеси. Се забележува обратното: „Оти, телото сака противни работи на духот, а духот противни на телото..." [Гал.5,17; спореди Рим. 7,15-23]. Одовде, во човекот се појавува незадоволство од самиот себеси, кога извршил нешто нечесно, нешто долно, нешто неправилно. Не произлегува ли тоа од душата, бесмртната царица во човечкото суштество? Како може човекот да биде тажен дури тогаш, кога на неговото тело му е дадено сето неопходно и ништо не му недостасува? Не доаѓа ли тоа од душата?

Неверието во бесмртноста на човечката душа ги обесмислува највозвишените, најценетите квалитети на човекот совеста, слободната волја и неговата борба за добродетелност. Тоа го обесмислува целото Христово учење свештеното Евангелие со сите негови високи морални барања. За што се потребни сите морални усилби и борби, кон кои повикува Христос, ако нема бесмртност на душата, воскреснување на телата, вечен живот и вечно Божјо воздигнување.

Свети Јустин Философ добро вели, дека, штом Христос наложува воздржание, тоа е затоа, што за оние кои поверувале во Него, има надеж за вечен живот. „Ако телото нема да воскресне -  пишува тој, зошто тогаш ние, верните, го ограничуваме и не му дозволуваме да се оддава на своите похоти? И зошто не ги поддржуваме лекарите, кои, грижејќи се за некој безнадежна болен човек... дозволуваат да се исполнуваат сите негови желби?... Ако нашиот Лекар Христос, оттргнувајќи не од нашите похоти, препорачува на нашето тело целомудрен M воздржан начин на живот, јасно е, дека Тој го пази од гревови, бидејќи за него има надеж за спасение, точно така, како што лекарите не дозволуваат на болните луѓе, за кои има надеж за нивно спасение, да ги задоволуваат своите [штетни] каприци“.

Оттука станува јасно, дека не е допустливо од позиција на верата, во која се крие длабока внатрешна логика и последователност, да се изјавува: „Јас верувам во Бога, но во задгробниот живот не верувам!“ Во кој Бог веруваш ти, брате, штом не веруваш во библискиот Бог, Кој ти ја открил вистината за бесмртноста на човечката душа? Или тој Бог, во Кого како христијанин ти веруваш, е верен и вистинит и тогаш сите Негови откровенија се верни и вистинити и следствено, задолжителни за тебе, малиот грешен човек, или, ако не веруваш во бесмртноста на човечката душа и во вечниот живот, како и во воскресението, тогаш, ти не веруваш ни во Бога, Кој ти ги открил тие вистини и следствено, само си вообразуваш, дека си христијанин!

Неверието во бесмртноста на човечката душа и во воскреснувањето на мртвите доведува не само до разрушување на верата воопшто, но и до најтешки морални паѓања. Христијанинот е само дотолку мобилизиран војник на духовното бојно поле, доколку искрено и длабоко верува во својот иден живот. Ако некаде има свето, бескомпромисно непријателство против сопственото зло, скриено во срцето, и војна на живот и смрт против него; ако постојат прекрасни морални победи, ако има негде возвишена љубов кон непријателите, ако се среќаваат величествени духовни постигнувања, кои водат кон спасение тоа се должи на цврстата убеденост на Христовиот воин, дека тој е испратен на бојното поле на земјата, за да го спечали небото, дека набргу Небесниот Цар ќе го повика оттука, за да му даде вечна радост за неговата верност. Нема ли таква вера во личната бесмртност, нема ниту борба, ниту некакви победи на полето на духот. „...и ова е победата што го победи светотверата ваша!“ пишува свети Јован Богослов [1Јн. 5,4]. Тоа е верата ао бесмртноста, верата во воскресението на телата, верата во задгробното човечко постоење, верата во очекуваното ни воздигнување со еден збор, верата во Животот по животот!

Светата Православна Црква непрестајно ја проповеда таа вера, и го исповеда тоа учење. Таа не само што не ги признава за свои чеда оние кои не веруваат во сето ова, но и изрекува анатема над оние, кои ја отфрлаат бесмртноста на душата, крајот на светот, идниот Суд и вечното воздигнување на небото за добродетелите, како и вечното осудување за гревовите“.

Со длабока убеденост на верен Христов војник, кој, добросовесно го исполнил својот долг кон Бога, свети апостол Павле пишува: „Добро се борев, патот го завршив, верата ја запазив. Понатаму ме очекува венецот на правдата...“ [2.Тим. 4,7-8]. По човечки, свети апостол Павле би требало да се изрази поинаку: Сега ми претстојат Неронов суд, страшна пресуда, и ужасен маченички крај! Но, светиот апостол Павле, кому, сето ова му било откриено од Спасителот и од Светиот Дух [ види Дела 9,16; 2О,23], не се запира на својот земен крај, како на најважно нешто и завршеток на се. Тој е убеден, дека овој крај е завршеток само на неговите овоземни маки и почеток на неговото вечно блаженство во Христа. Затоа и така смело изјавува: „Сега ме очекува венецот на правдата“. Тој ги утешува и другите христијани во нивните тешкотии, пишувајќи им: „Та, никој да не се поколеба во тие маки; зашто сами знаете дека затоа сме определени“ [1.Сол. З,З]. Маките, согласно боговдахновените негови зборови, се привилегија, дар од Бога и залог за вечен живот! „И во ништо не се плашете од противниците пишува тој тоа е знак за нивната погибел, а за вашето спасение, и тоа е од Бога. Зашто вам ви се даде дар поради Христос не само да верувате во Него, туку и да страдате за Него, борејќи се со истата борба, каква што видовте во мене и сега слушате за мене“ [Фил. 1, 28-30].

Така гледале на страданијата во времениот живот сите вистински христијани. Издржливоста во духовниот живот зависи од тоа веруваш ли искрено, длабоко и силно во бесмртноста на душата. Ако не веруваш, ти немаш ни сили, ни природна желба, ни духовни импулси да постигнуваш светост, смирение, целомудрие, трпение и љубов кон пријатели и непријатели. Зашто законите на отпаднатиот од Бога свет се противат на сето духовно. „Телесниот човек не го прима она што е од Божјиот Дух: за него тоа е безумство...“ [1.Кор. 2,14]. Само духовниот човек ги разбира Божјите промислителни дејствија. Духовен, пак, може да стане само оној, кој ќе се одрече од своето неверие и од своите земни разбирања и кои ќе ја прегрнат небесната мудрост. Таа мудрост, според светиот апостол Павле се состои во „...спознавање на вистината по побожноста, со надеж за вечниот живот, што пред вечни времиња го вети Бог, Кој не лаже“ [Тит 1, 1-2].

Сета беда на денешните христијани доаѓа оттаму, што се разнишала нивната вера во бесмртноста на човечката душа и дека тие наполно ги заборавиле последните два члена од Символот на верата, каде што читаме: „Го чекам воскресението на мртвите и животот во идниот век“. Тие гледаат депримирано кон мртовецот, безнадежна констатираат, дека тој е веќе безживотен труп, подложен на гнилеж и си мислат, дека тоа е последната судбина на човекот. Тие го забораваат бесмртното начало [почеток] во него душата и затоа, кога ќе им проговориш за бесмртност и задгробен живот, со недоверба нишаат со главата и велат: „Кој дошол оттаму, да не извести како е таму, та да поверуваме?“ Еден светител прекрасно објаснува: „Ако те прашаат, кој дошол од оној свет, одговори им: не дошол човек, зашто не би поверувале, туку Самиот Оној, Кој ќе бара сметка за се!“

Да, Синот Божји дошол оттаму. Тој Самиот сведочи за задгробниот живот: „Никој не се искачил на небото, освен Оној Кој слезе од небото, Синот Човечки, Кој е на небото” [Јован 3,13]. Тој Еднороден Син Божји, станал Син Човечки, како што видел и чул за ова и сведочи [Јован 3,32]. Ако, пак, некои не Му веруваат и на Христа, на апсолутно Нелажниот, Праведниот, Безгрешниот, Дојдениот од „пазувите на Отецот“ [Јован 1,18], за да ни сведочи за вечноста, та на луѓе ли ќе им поверуваат?

Bo Cвojaтa снисходливост Бог се погрижил и за маловерните да има докази, какви што тие бараат. Не се малку случаите на вратените од тамошниот свет луѓе. Во житијата на светителите се раскажува за Киево-печерскиот подвижник Атанасиј, дека тој умрел, откако во манастирот поживеал долго време. Поминале два дена по неговото издивнување и на третиот ден, кога требало да го погребат, го нашле како седи во својот ковчег и плаче. Попусто браќата го прашале како оживеал, што видел таму и што слушал. Тој не одговорил ништо друго, освен: „Спасувајте се!“ Откако ги посоветувал да се подвизуваат во послушание и молитва, да се каат секој ден и секој час и да не се превознесуваат во ништо, се затворил во својата пештера и таму поминал цели 12 години, без да види сончева светлина; се хранел само со малку леб и водичка, и тоа преку ден и така во потполно молчание го завршил својот земен живот. По неговата смрт, неговите мошти, кои и досега почиваат нетлени [негнилежни] во Киево-печерската Лавра, започнале да вршат чудесни исцеленија. Неговиот невиден подвиг ја докажал вистинитоста на преживеаните од него тамошни ужаси, од кои толку се исплашил, така што, самиот доброволно се лишил за цели 12 години од сончева светлина, за да ги избегне мачењата на вечната темнина.

Со неверието во бесмртноста на човечката душа и во воскресението на мртвите, се објаснува рамнодушниот однос на мнозина современи христијани кон духовниот живот. Од тоа, дека човек не верува во бесмртноста на својата душа, произлегува тажниот факт, дека човекот малку или дури никако не се грижи за својот духовен живот. За нашиот занемарувачки однос кон својата сопствена душа, среќаваме кај прочуениот со својот свет живот старец јеросхимонах Амвросиј Оптински многу силни мисли, кои ги предаваме со скратувања. Тој пишува за тоа, колку многу ние се грижиме за телото и колку малку - за душата:

„Во Евангелието е кажано: ,Зашто каква полза има човек, ако го придобие целиот свет, а на душата своја и напакости?“ [Марко 8,36]. Eтe колку драгоцена е човечката душа! Таа е поскапа од целиот свет со сите негови богатства и благa. Ho страшно е, кога ќе помислиме колку малку ние го разбираме достоинството на нашата бесмртна душа. Кон телото, тоа живеалиште на црвите..., се насочени сите наши мисли од утро до вечер; а кон бесмртната душа, таа најдрагоцена и сакана Божја творба, кон образот на Неговата слава и величие, ние насочуваме, едвај, една мисла во текот на целата седмица.

Во служба на телото се посветуваат најцветните години од нашиот живот, а за вечното спасение на душата се одделуваат само последните минути од гревовната старост... Ништожното тело редовно се мие, облекува, храни, чисти, се украсува со сите козметички средства; а скапата душа, невестата на Исуса Христа, наследничката на небото, талка со изморен чекор, облечена во партали на беден туѓинец, кој не добива милостина...

За здравјето и запазувањето на телото, луѓето ги менуваат воздухот и живеалиштето, оддалеку ги повикуваат најпрочуените лекари, се воздржуваат од храна и пиење, голтаат најгорчливи лекарства и дозволуваат да бидат обгорувани [врачени] и сечени. А за здравјето на душата, за избегнување на соблазните, за оддалечување од духовната зараза, тие не прават ниту еден чекор, но остануваат во истиот воздух, во истото недобро општество... и не бараат никаков лекар за душите или избираат непознат и неискусен лекар [исповедник] и го сокриваат пред него она, кое веќе е познато и на небото и во адот и со кое тие самите се фалат во општеството...

Себлаг Господи! Помогни ни да го занемаруваме она, кое е преодно и да се грижиме за единствено неопходно спасението на нашите души!“

Познатиот мислител Блез Паскал, исто така, го истакнува поразителниот факт, дека паднатиот во грев човек го занемарил најважното во себеси душата, бесмртната, и се обратил кон најглупавите разоноди во животот за да се забавува со нив и да не мисли на своите гревови. Меѓутоа „бесмртноста на душата е нешто толку важно за нас вели Паскал и толку длабоко не засега, така што, треба да сме станале сосема рамнодушни, та да не ни значи тоа прашање. Сите наши мисли и дејствија, треба да бидат сосема различно насочени во зависност од тоа, не очекува ли вечно блаженство или не... Наша главна грижа и вистински долг е да бидеме на јасно по ова прашање, од кое зависи целото наше поведение“.

Паскал гледа одвратна немарност кај мнозинството луѓе, како и нивната рамнодушност, кога ќе ги запрашаш, што мислат за својата душа. „Слична немарност по прашање, кое живо ги засега самите нив, нивната бесмртност, целото нивно битие, поскоро ме ожесточува, отколку да буди сомневање во мене“ - вели Паскал и продолжува: „Голема несреќа е да живееш во сомнеж, но треба, барем, да го сметаш за свој неминовен долг да бараш, штом се сомневаш. Затоа, ако некој се сомнева, а не бара, таквиот е не само злочестив, но и длабоко греши. Ако, притоа, тој е спокоен и задоволен, ако високо се фали и гордее и доброто му самочувство и суета произлегуваат, токму од тоа негово поведение, немам зборови да го карактеризирам тоа чудно суштество... Каков повод за суета наоѓа човек во фактот, дека тоне во непрегледна темнина?“

Трагичната состојба на таков човек покажува колку длабоко е неговото паѓање. Создаден како венец на творението, тој Го изневерил и Бога и себеси, со кое станал свој најголем непријател. Следствено на ова, тој се заплеткал во илјада противречности, од кои, единствено можат да го избават неговата вера во Господа и неговото покајаниеАрхимандрит Серафим