1 Беседи за животот по животот (pdf)

2 Беседи за животот по животот (pdf)

3 Беседи за животот по животот (pdf)

 

Архимандрит Серафим

Глава 1

Читајќи ги житијата на светиите, ние се восхитуваме од трпението на светите маченици, од подвизите на  преподобните отци и мајки, од цврстината на светите исповедници и од насоченоста на сите Божји луѓе кон вечен живот во тамошниот свет. Што ги учело на мудроста, како да живеат и како да постапуваат, за да не Го изневеруваат Бога и да ги спасуваат своите души при сите околностии благопријатни и неблагопријатни? Тие имале по Христа, Врховниот Божествен Учител на светот [Мат.2З,8], и по поставените од Светиот Дух учители и проповедници [дела 2О,28; Евр.13,7]-уште еден учител, притоа тивок, меѓутоа, кој зборува поубаво и од најпознатите земни оратори. Тој учител е смрта. Божјите угодници секогаш ја имале пред очи. Таа ги поучувала. Таа ги учела на најдобар, најправеден и најсвет живот. Таа може да биде и наш наставник. Не случајно блажениот Августин рекол: „Смртта нека биде ваш учител!" Блажениот Ероним секогаш во својата монашка ќелија држел човечки череп, за да му напомнува за крајот на земниот живот. А за прекрасниот Божји угодник јеросхимонах Партениј Киевски читаме: „Тој одамна беше си приготвил ковчег, кој беше Негов неразделен келиски сожител. Седејќи до него, тој мудро беседеше за суетноста на животот, за неизбежноста на смртта и за тоа како душата, откако ќе излета од телото, ќе огрее како сонце и со восхитување ке ја гледа напуштената од неа смрдлива темнина, која толку ја сакала и за која толку се грижела во текот на својот земен живот“.

„Ние нема да погрешиме пишува свети Димитриј Ростовски, ако смртта ја наречеме „вселенски учител", зашто таа говори на секој во светот: „ќе умреш! ќе умреш! Нема да ја избегнеш смртта по никој начин! Гледај го мртвиот труп во ковчегот и внимателно слушај... што ти зборува!... Потсетувај се на смртта, за да не згрешиш смртно!“

Во тешки гревови некогаш паднал богопротивниот фараон. Тој не сакал да го пушти израилскиот народ да си отиде од Египет, но и без да го сака ова, го пуштил. Што го променило жестокиот цар? Кој го научил да ги пушти израилците? Смртта на египетските првородени деца, умртвени од ангелот за една ноќ. Смртта станала негов учител!

Ожесточен бил и Саул, но кога го чул од пророк Самуил смртното предвестување: „Утре ти и твоите синови ќе умрете!“ [1.Царс. 28,19] - одеднаш паднал на земјата и многу се уплашил. Кој го научил овој горделивец и бестрашен грешник на смирение и на страв? Смртта била негов учител!

Се разболел царот Језекиј. И ете, дошол при него Божјиот пророк Исаија и му рекол: „ќе умреш!“ Се завртел Језекиј со лицето кон ѕидот и заплакал силно [4.Царс. 20,1-3]. Кој го научил на такво срдечно смирение и на умилна молитва? Пророчкото слово: „ќе умреш!“. Смртта била негов учител!

Смртта, тој вселенски учител, ги обиколува сите народи и сите села, влегува во секој дом, го растресува секое семејство и насекаде проповеда за суетноста на земниот живот. Каде се устројуваат гробишта, таму сеедно, што се изградува духовно училиште, во кое ученици се живите, а предавачи се мртвите. Блазе на живите, кои се учат од мртвите. Тие нема да умрат од втората смрт [Откр. 21,8], зашто смртта ги учи како да живеат, за да го наследат Животот по животот.

Свети Димитриј Ростовски пренесува еден краток разговор меѓу лакедемонскиот цар Павзаниј и философот Симонид. Павзаниј седи на својот раскошен трон, облечен во блескави облеки и исполнет со гордост. Пред него стои скромно облечен мудрецот Симонид. Царот се обраќа кон својот гостин: „Кажи ми нешто од твојата философија, кое ќе биде полезно за мене и да остане во моето сеќавање!” Философот одговорил: „Царе, помни, дека ти си смртен човек!“ Навидум, овој одговор не претставува ништо посебно, но всушност, е преисполнет со голема мудрост. Со него, философот му предложил на царот две мудри и најпотребни нешта, кои, свети Димитриј Ростовски ги определува вака: „Првото Царе, помни, дека ти си човек, a не Бог. Ти си бил роден слично на сите други луѓе, а не на посебен начин. Ти имаш такво тело, како што имаат сите луѓе, а не некакво, посебно. Твоето тело не е од сребро, од злато или од некаков скапоцен камен, но од истата земја, од истиот гнилеж и смрдеа, како и телата на сите луѓе. Помни го ова и не биди горд! Второто нешто - Царе, помни, дека ти си смртен и нема да живееш вечно! Денес ти седиш на својот престол, а утре ќе бидеш во гробот. Денес ти си во слава, а утре во гнилеж. Денес ти си во светла палата, а утре во темна јама. Денес ти си во царска багреница, а утре во погребален ковчег. Денес ти си богат, а утре како мртов нема да присвојуваш ништо... Денес сите со почит стојат пред тебе, а утре ти ќе бидеш сам во земјата. Денес сите те слушаат, а утре веќе никој нема да ти обраќа внимание, зашто кој го слуша мртвиот и што може да наредува умрениот? Денес ти си страшен за сите, a утре кој ќе се плаши од тебе, безживотниот? И така, помни, царе, дека ти си човек и дека си смртен!“ Така Симонид ја предал најважната лекција - лекцијата на смирувањето пред смртта".

Безгласната смрт, која постојано го обиколува светот и тропа на секоја врата, секој ден вика, секој ден учи, секој ден вразумува. Но кој ја разбира нејзината мудрост? „Земни патнику, застани говори смртта. Застани и размисли, колку е преодно cѐ! Колку е краткотраен, колку е лажлив овој свет! Треба ли да се вљубуваш до лудост во она, кое денес е, а утре го нема! Треба ли страстно да го приврзуваш своето срце кон она, кое како сенка ќе исчезне штом ќе зајде сонцето на животот? Само Бог е вечен и непроменлив! Кон Него насочувај ги своите стапки и ти ќе ја постигнеш целта на својот живот!“ Овие лекции на смртта ги чувствувале најголемите мислители и творци и ги споделувале со своите современици како Божествено откровение во разбранувана проза и нежни стихови. Нашиот голем поет Јордан Стубел пред својата смрт во тој дух напиша една од своите најкратки и мудри стихотворби, со наслов „Задушница“:

Од малата ѕвонара непрестаен

од темно се разнесува ѕвон на камбаната...

Ти, кој и да си, застани од пат,

спомни ги оние, што поминаа одовде!

И на колена прошепни полека:

На мртвите земјата да им биде лесна!

И горе, пред небесните врати

гревот Господ на сите да го прости!

По твојот пат лажлив и далечен

немој да заборавиш - само Бог е вечен...

И некој ден, во еден незнаен час,

и ти ќе изнемоштиш како житен клас!

[Календар „Детска вера”]

Смртта е незаменлив раководител. И покрај cѐ, што таа става крај на животот, токму таа нѐ учи како да живееме. Некогаш Зенон запрашал, како подобро да го устрои својот живот и го добил чудниот одговор: „Прашај ги мртвите!“ Зачудувачка вистина! Да ги прашуваш како да живееш не оние кои добро се устроиле на земјата, а оние, кои веќе престанале да живеат тука!

Та, што ќе ни кажат тие, безгласните! Можат ли да нѐ поучуваат оние, кај кои јазикот онемел и устите се здрвени? Можат, и тоа уште како, доволно е, само ние да имаме разумно срце да се вслушуваме во таинствениот шепот на смртта! Првото нешто, кое мртвите ни го кажуваат е, по зборовите на свети Димитриј Ростовски, следното: „О, луѓе, некогаш ние бевме тоа, кое вие сте сега; но набрзо ќе станете тоа, кое сме сега ние! Вие сега живеете нашироко, јадете, пиете, се веселите... Пред вас и ние живеевме така, а сега сме во гробна теснотија. Каде е јадењето, каде е пиењето, каде се веселбите и светските наслади? Од сето ова ние се лишивме. Така и вие скоро ќе се лишите Од сето ова!“

Светителите постојано се поучувале од мртвите. Тие ги поучувале и своите ученици да земаат пример од нив за добродетелно трпение, молчание и смирение. Еден старец така постапил со својот послушник: „Оди, му рекол тој, на гробиштата и навредувај ги мртвите,!“ Ученикот отишол. Откако се вратил, старецот го запрашал: „Ти кажаа ли нешто мртвите?“ „Ништо не ми кажаа" одговорил младиот послушник. „Врати се сега пак при нив и фали ги!“ му рекол старецот. Ученикот и ова го исполнил. По неговото враќање, старецот го запрашал: „Што ти одговорија мртвите, кога ги фалеше?“ „Ништо не ми одговорија“ одвратил послушникот. „И ти биди како нив заклучил старецот. Те навредуваат ли, молчи како мртов! Те фалат ли, и тогаш молчи! Така ќе се научиш на најважните добродетели - на смирение и на трпение”.

Ние можеме да го чуеме гласот на мртвите и од страниците на Библијата. Таму тие ни говорат: „Каква полза ни донесе гордоста? Што ни даде богатството со празни зборови? Сето тоа премина како сенка, како краткотраен глас. Како кога ќе помине кораб низ разбранувана вода, ни трага нема од него... или како птица што во воздух лета и не остава зад себе белег од својот пат... или како стрела пуштена кон целта, разделениот воздух веднаш се собира; не се познава патеката, по која поминала; така и ние се родивме и умревме“ [Мудр.Сол.5,8-13].

Некои ќе кажат: човечкиот живот не минува без трага. Особено големите луѓе оставиле неизбришливи траги по себе си. Имињата на големите поети и писатели, пејачи и философи, на творци на науката, и на пронаоѓачи, на скулптори и уметници се паметат од древноста до денес. Тие ќе се памтат засекогаш.

Само на луѓе, незапознаени со вистините на верата, им е дозволено да расудуваат така. Ние, кои веруваме во Божествените претскажувања и сме убедени, дека при Второто Христово доаѓање сѐ на земјата ќе изгори и ќе се стопи, ние, кои очекуваме ново небо и нова земја, на која ќе царува правда [2.Петр. 3,13], не можеме да приговараме против библиското претскажување, дека на земјата cѐ, кое е плод на душевната дејност на човекот, ќе исчезне. Пред вечноста, сиот блесок на човековите научни и технички достигнувања ќе исчезне и сѐ изградено ќе се урне, како што се разруши Вавилонската кула како тажен споменик на човечката гордост.

Но, има нешто вистинско, кое не исчезнува. Тоа се нашите дела било добри или зли. Тоа се нашите постапки, нашите зборови, нашите мисли, чувствата, желбите, по кои ќе бидеме судени.

Вистина е, дека минатото неповратно исчезнало, но стореното од нас, добро или зло во тоа минато не се губи. Поминатото време што ни припаѓало, засекогаш се лизнало од нашите раце, но тоа има судбоносен одраз врз нашата сегашност и особено врз нашата вечна иднина. Минатите дни го изградиле нашиот денешен живот. Некогаш преживеаното го оформило нашиот духовен образ. Неповратно одлетаните години ги создале нашите лоши навики. А тие лоши навики и во нашата сегашност не држат во своја власт и ќе станат наша вечна судбина, ако ние не направиме големи усилби да ги искорениме со спротивни на нив добри навики.

Така гледано, минатото се покажува длабоко сврзано со сегашноста и иднината. Ако минатото не е веќе наше, неговите горчливи плодови се наши. Човек, кој бил пијаница во минатото, го носи поразот од алкохолот и во сегашноста, а ќе го носи и во иднина. Еден скржавец во минатото, ако не се излекувал од таа своја болест, продолжува да биде страстно приврзан кон своите пари и во сегашноста; таков ќе си отиде тој од овој живот. Еден ненаситен блудник во минатото, е бессилен сладострасник и во сегашноста; таков ќе влезе тој и во вечноста, ако со многу молитви и строг пост не раскине со својата порочност.

Минатото не е веќе наше, но злите дела, извршени од нас во него се, за жал, наши. Тие се нашиот тажен капитал. Тој е запазен и ќе нѐ изобличи во Судниот ден. Човек умира и остава cѐ на земјата, но делата негови врват по него [Откр. 14,13]. Ако тие дела биле добри, тие бескрајно ќе го радуваат. Ако биле лоши, тие ќе бидат неговиот мачен ад.

Сегашноста е наша, ќе кажат мнозина. Да, ќе одговориме ние, но зошто да се фалиме со сегашноста, кога таа само по еден миг се претвора во минато и се лизнува од нашата власт. додека го изговориме зборот „сегашност“, таа веќе станала минато свршено. Следствено, т.н. „,сегашност“ е само една мала точка, преку која иднината се прелива во минатото.

Ете зошто треба мудро да внимаваме над секој сегашен момент, со што го полниме со добро или со зло. Иднината како далечен виор непрекинато надоаѓа кон нас, влегува во срцата наши, кои, во зависност од својот договор, ја преработуваат во грев или во добродетел и се сокрива во нашата совест, за да излезе оттаму како наш обвинител или како заштитник на страшниот Христов суд.

Смртта нѐ учи да придобиваме мудро срце [Псал. 89,10-12], за да знаеме како да ја исползуваме краткотрајната сегашност; зашто секој испуштен миг е неповратен. А миговите, според блажениот Августин се „семиња на вечноста!"

Да ги запрашаме умрените во гревови и тие ќе ги отворат своите здрвени усти и ќе ни кажат, дека поради пропуштените мигови за вршење на добро, загинуваат. Да ги запрашаме и спасените, како достигнале до Царството небесно и тие ќе ни одговорат: „Ја наследивме блажената вечност благодарение на тоа, што се ползувавме од Божјата милост и благодат што се разлеваше над нас и ги исползувавме миговите на својот живот со молитва, со правда, со смирение и со покајание“.

Кој ненаситно се насочувал кон недозволени радости и задоволства, тој при својата смрт ќе види, дека не придобил никаков осет кон духовните радости и затоа засекогаш ќе се чувствува отуѓен од нив. А кој умее да се радува и при своите маки што ја лекуваат душата, тој го придобива големиот и со ништо незаменлив осет кон вечните радости, кои Бог штедро ги дава отаде.

Некои христијани, неприемчиви кон лекциите на смртта, наместо секој миг од својот живот да го исполнуваат со добро и на тој начин мудро да ја искористуваат сегашноста, страсно сакаат да ја знаат својата иднина. Бог не ни ја дал можноста да проникнуваме во неа. Ако познавањето на иднината ни беше полезно, тоа ќе ни беше откриено. Меѓутоа, Бог го сокрива и тоа оддве важни причини: 1] за да не го оттргнуваме своето внимание од задачите на сегашноста која брзо одлетува, која ја решава нашата вечна судбина, и 2] за да не очајуваме од многуте наши претстојни маки во нашата блиска и далечна иднина и да не ги претвораме преку нашето малодушие од спасителни лекарства, какви се тие во Божјата Промисла, во погибелни за нашите души кошмари. Ако одеднаш ги бевме виделе, и тоа во згуснат вид сите наши претстојни страдања и непријатности, ние би изгубиле верба, а некои дури би паднале во очај. А сега, откако Бог секој ден ни дава по малку горчини, колку што можеме да понесеме според мерката на нашата сила [1.Кор. 10,1З], како што се дава лекарството, тоа ни дејствува при вера, надеж и трпение од наша страна како прекрасен лек, што ги лекува нашите души за вечниот живот.

Мнозина од луѓето се незадоволни од Божјата Промисла за нив. Тие се упорни и сакаат по секоја цена да знаат што ги очекува. И бидејќи Бог не ни ја открива иднината, тие се обраќаат кон шарлатани што ја „откриваат“: вражачки, гатачки, астролози, јасновидци, гледачи на кафе и карти. Со тоа, тие се оддалечуваат од јасно определениот долг да живеат со вера во Божјата Промисла и наместо да ја имаат за свој учител нивната претстојна неизбежна смрт, тие си ги избираат лажните учители за свои учители.

Светата Црква нѐ учи, дека оние, кои одат при вражачки и гледачки, самоволно се поставуваат под власта на ѓаволот и содејствуваат со своето суеверие да се остварат „претскажувањата“ на темните сили. Тоа значи, дека суеверните луѓе сами врз себе си го привлекуваат злото преку своите суеверија. Кога „претскажувањата“ на вражачките, поврзани со судбината на човек, подложен на бесовски влијанија, се остварат, ова е поради тоа, дека суеверниот човек не е опкружен од благодатта, која може да го запази од ѓаволското влијание. На вистински благочестивите, ѓаволот не може да им наштети, зашто тие се утврдени во верата, дека иднината е во Божји раце и дека таа иднина ѓаволот ниту ја знае, ниту може да ја промени. Кој е суеверен и се распрашува кај секаков вид ѓаволски служители, самиот си го навлекува злото, од кое се плаши. На пример, раководен од суеверието, дека имало лоши денови, кои божем, носат несреќа [како петок] и „фатални“ броеви [како бројот 13], суеверниот човек не смее ништо да работи на 13-от ден во месецот или во петок. Ѓаволот го ползува тоа негово суеверие и токму тогаш му нанесува пакости, за да го укрепи во неговото суеверие. Непријателот на нашето спасение, не може никого да го направи вистински среќен; тој може само да напакостува. Кој бега од суеверијата, тој се избавува од влијанието на ѓаволот. Кој трпеливо поднесува сѐ, кое, Божјата Промисла му го испраќа, тој расте во добродетелност и сѐ повеќе се приближува до своето вечно спасение.

Која е смислата да знаеме дали ќе боледуваме, или ќе бидеме здрави во иднина, кога можеме, ако сме вистински христијани, да ја исползуваме и болеста, и здравјето за спасение на душата!

Која е смислата да ми биде откриено, дали ќе бидам богат или сиромав, кога и богатството, и сиромаштијата можат еднакво да ја погубат мојата душа, ако јас злоупотребувам со своите пари или негодувам и хулам на Бога во својата сиромаштија!

Која е смислата да ми се претскаже, какви опасности ме демнат, кога Спасителот сите нас нѐ предупредил, дека најфаталната опасност, гревот, постојано нѐ опкружува и дека тој може да нѐ погуби, ако не му се спротивставуваме. „Бидете будни и молете се, за да не паднете во искушение“ [Мат. 26,41] јасно нѐ предупредува Господ. А свети апостод Јаков пишува: „противете се на ѓаволот, и тој ке побегне од вас! [4,7].”

Бог од нас ја сокрива иднината, за да нѐ држи повторно „ будни, а ѓаволот нѐ лаже, дека ни ја „открива , за да нѐ раслаби и погуби.

Светите Божји угодници не се тревожеле од тоа, дека не ја знаеле својата иднина, а се труделе да го исползуваат секој миг од сегашноста за богоугодување. Нивниот пример треба да го следиме и ние. Наместо да се раководиме од празно љубопитство, што се однесува до нашата иднина, подобро да се раководиме од златниот совет на свети Марко Подвижник, кој учи: „Моли се да не дојде до тебе искушение; кога пак, ќе дојде, прими го како свое [т.е. како заслужено], а не како туѓо, т.е. поднеси го мажествено, без негодување. Така од несаканото за тебе испитание ќе се роди најпосакуваната за твоето срце добродетел. Едно е доволно да знаеме - дека преку исполнување на Божјата волја во времениот живот се придобива вечниот живот. И тогаш човек може да каже:

На мудроста најпосле го најдов клучот.

По минатото не воздивнувам јас.

Не сакам ни иднината да ја проучам,

зашто тоа не е во мојата човечка власт.

Јас сегашноста во рацете си ја уловив

и во тој сад животот си го излеав,

и во својата градинка се најдов

од плевели да чистам и од грев.

И веќе не за иднина мечтаам,

a просто сејам вечни семиња

во времето што одлетува - и знам,

дека така постигнувам светла иднина!

И така, смртта нѐ учи да бидеме смирени, а не горди; да бидеме исполнети со вера, а не со безумно суеверие; да ce трудиме на полето на духот, а не да безделничиме; да живееме со постојана надеж, а не да очајуваме; да ги бараме не само насладите во животот, но да ја трпиме и горчината негова со вера во Бога; и на крајот да знаеме да се радуваме не само на своите радости, но и на своите несреќи, памтејќи, дека радостите, лекомислено изживеани, обично водат до маки, a маките, добро поднесени, обично раѓаат радости.

Смртта е учителка на мудрост! Но не секој се ползува од таа мудрост. Треба да бидеш предрасположен кон мудрост, за да се поучиш од смртта. Недуховниот човек не ја забележува скриената во смртта мудрост.

Некој си дилетант во уметноста, посетил една забележителна изложба, но бидејќи ниту една слика не му се допаѓала, тој ги споделил своите впечатоци со еден свој познаник, уметник, кој бил таму.

Изложбата е доста здодевна изјавил тој. Уметникот му одговорил: О, кога би можел да ти ги дадам на заем моите очи!

Слично на тоа незнаење во ликовната уметност и ние ги пречекуваме тешкотиите и смртните случаи во животот, без тие да ни го направат потребниот духовен впечаток со скриените во нив длабоки Божествени поуки. Божјата Промисла, таа бездна од небесна премудрост, не нѐ поразува. А колку поинаков би ни изгледал светот, да можевме да ги земеме на заем очите на еден светител, да речеме очите на свети апостол Павле, за да ги видиме преку нив настаните во својот живот. Тогаш заедно со апостолот би им рекле на незнабожците: „страдањата на сегашното време не се ништо спрема славата, која ќе се јави во нас“ [Рим. 8,18]. Кој е умудрен од смртта, тој свикнува да благодари на Бога за сѐ и за доброто и за злото што го снашло: за доброто бидејќи тоа води кон вечното добро, и за злото, бидејќи тоа избавува од вечното зло. Човек не треба да хули на себлагиот Бог поради ова, ако во моментот не ја гледа Неговата милостива грижа за себеси. Тој треба да е благодарен кон Создателот и за Неговите добри дела, и за тешкотиите, сознавајќи, дека тие честопати можат брзо да го издигнат кон духовна зрелост.

Колку многубројни се Божјите добри дела! Како да не Му благодариме за нив секојдневно на Промислителот! Тој ни го дал животот и Светата Православна вера! Тој ни помага во нашите богоугодни дела и во запазување на Неговите спасителни заповеди! Тој секоја минута над нас врши разни добрини! Тој ни ги проштева гревовите и ни дава уште време да се покаеме! По толку наши гревопади, Тој пак милостиво нѐ прима во општење со Себе преку молитвата! Тој ја излива над нас преку Светите Тајни Својата спасителна благодат! Тој сака да нѐ направи учесници во рајското блаженство на Своето небесно Царство и како залог за тоа блаженство, Тој и сега ги исполнува со радост нашите срца преку Светата Причест, доволно е само со скрушено покајание и со претходна исповед да сме се очистиле за пречек на големиот небесен Гостин! Ние треба да Му благодариме на Бога уште и за здравјето, за запазувањето на нашиот живот, за оздравувањата по опасни боледувања, за нашите успеси, за Божјата грижа над нашите блиски, како и за сите знајни и незнајни Божји милости, кон кои спаѓаат и тешкотиите во животот, колку и чудно да звучи тоа. На таква возвишена благодарност нѐ учи праведниов Јов, со зборовите: „Зар доброто го примаме од Бога, а злото да не го поднесуваме?“ [Јов 2,10].

Меѓутоа, за мнозина непрогледани во мудроста на словото Божјо и во лекциите на смртта, неуспесите и бедотијата во животот се најтажни и безнадежни состојби. Тие се муртат и негодуваат и со тоа ја отфрлаат ползата од страданијата, која ја има во предвид Создателот допуштајќи ја. За умудрениот христијанин ништо од она, кое го врши Божјата Промисла, не е случајно.

Поднесениот со трпение неуспех, е голем успех на духот.

Истрпената покорно болест, донесува вечно здравје на душата.

Пројавената благодарност при тешки загуби е неверојатно силен удар против ѓаволот и духовно обогатување во Бога.

Мнозина не сакаат да ги разберат овие духовно морални аксиоми, така што, сѐ уште се мошне земни, за да ги слушаат со внимание мудрите лекции на смртта. Приврзани кон земните задоволства, тие велат: „Не ни зборувајте за небото! Дали таму има живот, или нема, не е познато. Вие, дајте ни пари и земни задоволства, за да се насладиме од тукашните блага!“ Ама тие не разбираат колку неправилно расудуваат. Без Бога има ли вистинско задоволство? Не, а само времено гревовно опијанување, кое се плаќа со неверојатни страдања и тука, и отаде. Парите и богатствата не го прават човекот среќен. „Со пари можеш да си купиш храна, но не и апетит; лекарства, но не и трајно здравје; меко легло, но не и спокоен сон; убав дом, но не и чиста совест". Со пари можеш да си направиш великолепна гробница, но само со добродетели се купува место во рајот!

Многубројни се лекциите на смртта. Најглавните од нив можат да бидат сведени до следното, според прекрасно дадената формулација од свети Димитриј Ростовски:

1. „Човеку, спомнувај си секогаш за смртта и измената на сите нешта во светот и ти никогаш не ќе се прилепиш безумно кон тукашните нешта... Памти, дека по смртта има и друг живот, друго постоење!

2. Не го заборавај страшното и трепетно застанување пред Христовиот суд, каде што цар и кнез, војник и граѓанин, богат и сиромав сите ќе бидат еднакво испитувани без пристрасност... Ништо таму нема да биде оставено без испитување и казна. Во Царството небесно не ќе влезе ништо скверно и нечисто [Откр. 21,27].

3. Пред да настапи времената смрт, умри невидливо за гревот! Умртвувај ги своите телесни похоти со својот разум, за да бидеш пред Господа жив со духот! Отклонувај го своето срце од секоја земна пристрасност, за да бидеш живеалиште на Светиот Дух и да можеш, кога умираш, да кажеш со цврста надеж во своето спасение: „Подготвено е срцето мое, Боже, спремно е срцето мое“ [Псал. 56,7].

4.Пред да настапи сеопштото Воскресение, потруди се да ја воскреснеш умрената во грев и страсти своја душа, та, откако ќе достигнеш безгрешност и бестрастие, секогаш да бидеш жив пред Господа. Тогаш, воскреснат со духот, нема веќе да се плашиш од времената телесна смрт, но самиот дури ќе ја посакуваш, за да бидеш секогаш со Господа.

5. Не се вовлекувај од телесна похот, ниту од времената убавина. Памти, дека сето ова е прав и пепел, дека секоја телесна похот раѓа тегоби и секоја плотска сладост води кон горчина.

6. Не мисли дека смртта е далеку, дека нема да умреш скоро, но, претставувај си, дека таа е веќе близу до тебе! Секирата на смртта лежи при коренот на твојот живот. Судот е зад вратата. Ковчегот е пред твоето лице. Земјата е готова да те проголта, каде и да одиш. Не се залажувај себеси, дека само другите умираат, а ти нема да умреш! „Кој од луѓето ќе живее, а смрт да не види?“ [Псал. 88,48] говори светиот цар Давид. Пророците умреле, патријарсите, апостолите, светителите умреле. Сите што некогаш постоеле умреле. Само ти ли ќе останеш? Не биди безумен и слеп! Она што го гледаш да се случува со другите, истото задолжително ќе стане и со тебе!

7. Секој ден, секој час, биди готов за својата смрт! Никогаш не биди безгрижен, бидејќи во кој час не мислиш, ќе дојде Синот Човечки [Мат. 24,44]... Смртта е како крадец и разбојник: кога не ја очекуваш, тогаш може да се протне кај тебе... На оној, кој сакал да си изгради поголеми житници, му било речено: „Безумниче, ноќеска ќе ти ја побарам душата твоја; тоа, што си го приготвил, кому ќе му остане? - Така бива со оној што собира добра за себе, а не се богати во Бога“ [Лука 12,20-21].

8. За добрите, смртта не е никакво зло, а само олеснување од страдањата и непречено духовно соединување и сожителство со Господа... Големо зло е за душата да живее гревовен, плотски живот и да трпи насилство од страна на страстите. Ти, не плаши се од смртта! Само подготвувај се да ја пречекаш, прекинувајќи со своите гревови!... Ако Го возљубиш Господа од сѐ срце, самиот ќе почнеш да ја посакуваш. Не плаши се од телесната смрт, а само грижливо пази се од грев и од богооддалечување! Зашто јас не знам друга поголема мака од таа да си обврзан гревовно со своите страсти и да си отуѓен од Бога... Што е вечната смрт? Крајно отуѓување од Бога. Што e животот? Совршено присоединување кон Бога!“

Кој чувствителен човек, слушајќи ги тие прекрасни мисли за поуките од смртта, нема да се стресе и отсега да почне да умира за гревот, за да живее вечно за правдата Божја! [Рим, 6,18].

Архимандрит Серафим