1 Беседи за животот по животот (pdf)

2 Беседи за животот по животот (pdf)

3 Беседи за животот по животот (pdf)

 

Архимандрит Серафим

Глава 2

На прашањето, кој е достоен да се нарече разумен, свети Исаак Сириски одговорил вака: „Оној, кој навистина разбрал, дека тукашниот живот има граница, тој единствен може да поставува граница и на своите прегрешенија". Во тоа се состои, според големиот сириски светител мудроста да ја претекнеш смртта и пред таа да стави крај на твоите гревовни навики, ти да се справиш да раскинеш со нив. Во тој дух, свети Антониј Велики советува: „Секогаш памти за своето излегување од телото и не го заборавај вечното осудување! Ако така постапуваш, нема да згрешиш во веки. Размислувај во себеси и кажувај: „Јас нема да го преживеам денешниот ден во овој свет“. Секој ден мисли си, дека ова е последниот твој ден во овој свет и ќе се запазиш од гревови... Горко на мрзливите, зашто крајот им се наближува, а немаат помошник, ниту надеж за спасение“.

Смртта е ужасна за грешниците, зашто тие ја градат својата среќа не врз нескршливиот камен на верата во Христа, а врз ронливиот песок на измамите во овој времен живот. Со смртта тие загубуваат сѐ. „За секој, кој живее нечисто пишува свети Исаак Сириски, мил е времениот живот... Стравот од смртта го обзема оној човек, кој е осудуван од својата совест. А кој има добро сведоштво на својата совест, тој еднакво ја прима и смртта, и животот“.

Праведниците ја пречекуваат смртта без страв. Големите светители ѝ се радуваат и дури ја претпочитаат пред животот. Тие нема и зошто да се плашат од смртта, зашто таа од ништо не ги лишува, а веднаш им го дава сето она, за кое, додека биле живи, копнееле. Раскинувајќи со сите гревовни приврзаности и дури со најскапите нешта на овој свет, тие не жалат оти ги оставаат на земјата, зашто смртта им ги отвора дверите [вратите] на вечните богатства, кои тие, уште тука ги собирале за небесата [Мат. 6,20-21]. За нив смртта не е насилник, зашто таа не ги турка во мрачните затвори на адот, а е благодетелка, која ги изведува нивните души од темницата на гревовниот земен живот, за вечно да Го воспеваат Бога на небесата, согласно молитвата на Псалмопевецот: „Изведи ја од темнина душата моја, за да Го прославувам името Твое...!“ [Псал. 141,7]. Преку смртта праведните се упатуваат кон посакуваното Царство на правдата, каде што во заедница на светиите и под озарувањето на Светиот Дух ќе го наситат својот свештен глад за светост [Мат.5,6].

Кога свети Серафим Саровски ја подготвувал прекрасната подвижничка Елена Мантурова за нејзината претстојна неочекувана смрт и кога ги чул од неа зборовите: „Јас се плашам од смртта, отче'!“ тој и одговорил со зборовите: „Зошто да се плашиме од смртта, радост моја? За нас со тебе, таму ќе има само вечна радост!"

Нестрашна за праведниците, смртта е ужасна за грешниците, бидејќи тие сметале само на овој живот. Еве, тој веќе одминува, оставајќи само некакви горчливи спомени од преживеаните опијанувања. Каде се поранешните денови, кога вљубениот во земниот живот јадел до преситување, пиел до избезумување и развратнички до себепогубување? Каде се оние лекомислени часови, кога тој се смеел до припаднување и ја наоѓал смислата само во плитката веселост на животот? Каде се оние забавни дружби, каде што секој се стремел да ги надмине своите сотрпезници во нецеломудрено остроумие и да ги засени другите со својата неразумна смелост да греши? Отишле неповратно вртоглавите виори на младоста. Се растуриле пријатните дружби. Ги нема поранешните другари. Едни изумреле, други отишле надалеку. И ете, грешникот останал сам со својата пустота и беспомошност. Но чудното е тоа, дека тој и сега не се вразумува, за да види, дека сето земно е суета. Истрошен од своите страсти и остарен предвреме, тој нема никакви импулси за духовен живот и покајание. Душата му е ограбена и изгубена. Срцето му е овенато и раскршено. Ушите му се глуви за словото Божјо. Тој е сенка на човек. При живот е умрен. Погребан е со своите беззаконија и е затрупан како во гроб со своите сопствени гревови. Ако му приговориш за Бога, за душата, за вечниот живот, тој ќе те погледне рамнодушно, ќе си спомне за својот одминат весел живот и, малку излезен од своето тапо бездушие, ќе каже: „Не ми расправај басни! Што чувствува човек во овој свет, тоа е реалното. Другото е фантазија !“ Никакви убедувања нема да го трогнат, за да се покае. Таков човек расудува како безумен и самиот си навлекува вечна погибел.

Свикнатите со гревот, наполно ја превртуваат својата душа, го шинуваат својот разум и ja изопачуваат својата логика. Тие веќе не можат да ги гледаат нештата од духовната страна, зашто се претвориле во плот и загубиле сѐ духовно. Јас имав еден таков познат, веќе покојник - Бог да го прости! кому еднаш му реков, дека човек не бива да живее без цел, зашто постои смрт! Тој се насмеа и одговори сосема неочекувано за мене: „Токму затоа што постои смрт, човек треба да си поживее, додека може!“ Јас се наежив од овој дијаметрално спротивен начин на мислење и си реков: „Штом човекја загуби Божествената логика, ја наоѓа ѓаволската!“

Во таква ужасна состојба паѓаат мнозина поради тоа, дека на млади години само лудувале и никако не помислувале за смртта, за средбата со Бога и за страшниот Христов суд. Затоа последниот нивни час ги затекнува неподготвени и безмилосно ги вовлекува во тамошното царство на мракот. Многу поинаку тие би го оформиле својот живот, ако уште на млади години се беа заинтересирале за вечната судбина што ги очекува. Ако го читале словото Божјо, тие таму, би ги сретнале Божествените вистини, кои го поразуваат сознанието и ja претпазуваат волјата од судбоносни грешки. Тие таму би ги прочитале мислите како следните: „Зашто си земја и во земја ќе се вратиш!“ [1.Мојс. З,19]. „Роден од жена, човекот е кратковечен и презаситен од неволји: како цвеќе никнува и бргу овенува; како сенка бега и не се запира“ .[Јов 14,1-2]. „Зла смрт го снаоѓа грешникот...“ [Псал. ЗЗ,21]. „ќе те казни тебе отстапувањето твое, и злобата твоја ќе те обезличи" [Јерем. 2,19]. „И тие -[грешниците] ќе отидат во вечна мака, a праведниците во живот вечен" [Мат. 25,46]. „Оти, платата, што ја дава гревот, е смрт“ [Рим. 6,23]. „Помни дека смртта не задоцнува“ [Мудр. Сирах. 14,12] итн.

Оној кој од младини го изучува словото Божјо со желба да го исполнува, тој се запазува од вечна погибел, зашто свикнува да ја помни смртта, а помнењето на смртта е голема мудрост. Запрашан од еден софист, која е суштината на философијата, свети Василиј Велики одговорил: „Суштината на философијата е помнењето на смртта". Во едно надгробно слово за починат млад човек, Херсонскиот и Одески архиепископ Димитриј вели: „Навистина, не е лесно да се принудуваш себеси постојано да ја помниш смртта, и тоа, бидејќи во таква возраст, кога се подготвуваш само за живот и мислиш природно само за своето претстојно живеење во тие години, кога нишката на нашиот живот, губејќи се во темната далечина на иднината, ни се чини бескрајна... Но... сами гледате, дека смртта не гледа ниту на возраста, ни на годините, дека страшниот Господов глас доаѓа до секого како крадец во ноќта, во ден, кога не очекуваш, и во час, во кој не знаеш“. Затоа, блазе на оној, кој се свикнува со мислата за смртта уште од млади години. Таа мисла, озарена од верата во Христа и во воскресението, не го претвора човекот во мрачен песимист, а во светол мудрец. Таа го воздигнува кон небото, го избавува од вечната темнина на адот и ги прави умерени неговите земни радости, оросувајќи ги со сладоста на духовните доживувања. Сеќавањето на смртта е еден вид прегледување во смислата на животот. Христос ги отворил очите на слепородениот, откако ги намачкал со кал [Јован 9,6]. Умрениот човек што друго претставува, ако не кал, земја, според зборовите на Бога: „Зашто земја си, и во земја ќе се вратиш!“ [1.Мојс. 3,19]. 3eми од таа кал и намачкај ги со неа своите духовни очи и веднаш ќе видиш, дека сѐ што е во овој свет, е суета на суетите.

Имајќи ја предвид спасителноста на постојаното сеќавање на смртта, Светите Отци, деноноќно сами размислувале за својот земен крај, а ги советувале и другите да го прават истото. На пример, авва Исаија пишува: „Смртта секојдневно нека биде пред вашите очи!... Една грижа нека ве тревожи како ќе излезете од телото, како ќе ги преминете темните власти, кои ќе ве пресретнат во воздухот и како ќе застанете пред Бога во оној страшен ден на Судот, кога секој ќе го добие заслуженото за сите свои дела, зборови и помисли. Зашто, сѐ е голо и откриено за очите на Оној [Евр. 4,13], Кому вие сте должни да дадете одговор“.

А свети Исаак Сириски советува и стари и млади: „Кога си легнуваш да спиеш, обраќај се со овие зборови кон својата постела: „Оваа ноќ ти ќе станеш можеби мој гроб. Не знам дали нема оваа ноќ, наместо во времениот сон, да паднам во вечниот, смртниот сон. Затоа продолжува свети Исаак, додека имаш нозе, врви да се трудиш за Бога, пред да те врзат јажињата на смртта, од кои не можеш да се ослободиш... Додека имаш очи, наполнувај ги со солзи, пред да се покријат тие со земја... Човеку, стави си на срце, дека ти претстои да си заминеш одовде, и постојано кажувај си: Ете, испратениот да ме повика е веќе пред вратата. Зошто седам? Треба да го преземам своето преселување во вечноста, од каде нема веќе враќање!“

Според свети Исаак Сириски, секое вистинско духовно раздвижување, кое води кон вечен блажен живот, се започнува со помнењето на смртта. Како богоугодно и душеспасително, тоа е исклучително омразено од сатаната и затоа тој со сите сили се стреми да го оттргне човекот од него. По зборовите на истиот свет отец, ако беше возможно за ѓаволот, „тој би ја дал на човекот власта над целиот свет, само и само од неговиот ум да се избрише мислата за смртта... Зашто тој, подлиот, знае дека ако таа мисла пребива во човекот, неговиот ум нема да се задржи врз таа земја на измамите и пеколните [ѓаволски] примки не ќе можат да му наштетат на човекот“. Под мисла за смртта свети Исаак го разбира не обичното, површно спомнување, дека и ние некогаш ќе умреме, но полнотата на духовниот подвиг, наречен „помнење на смртта", при кој подвиг човекот паѓа „во состојба на непрекинат трепетен восхит“. Првото спомнување е нешто природно за човекот, а второто е духовно соѕерцание и прекрасна благодат. Ова соѕерцание е облечено во светли мисли. Кој го поседува, не се вознемирува од сплетките во овој свет, ниту е приврзан кон својата плот“.

„Не бој се од смртта, убедува свети Исаак, зашто Бог сѐ подготвил, за да бидеш издигнат повисоко од неа!“

Според свети Јован Лествичник „помнењето на смртта е секојдневна смрт, а претставата за напуштањето на овој живот е постојано офкање... Стравот од смртта е дејствие на нашата телесна природа, произлезено од непослушанието [кон Бога]. А трепетот, произведуван од помнењето на смртта, е знак за неочистени гревови“.

„Како што лебот е попотребен од сите други храни продолжува свети Јован Лествичник, така и помнењето на смртта е понеопходно од сите духовни трудови. Тоа поттикнува кон духовно трудољубие и особено кон посакувано поднесување на укори, кон непрестајна молитва и пазење на умот“. „Опитен е оној, кој секојдневно ја очекува својата смрт. Свет е оној, кој секој момент ја посакува... Впрочем, не секое посакување на смртта е пофално. Има разни луѓе: едни, кои следствено на засилената навика да паѓаат во гревови, сакаат да умрат [за да не грешат повеќе]. Има и такви, кои не сакаат да се покајат и ја повикуваат смртта од очај. Има и такви, кои од гордост се сметаат себеси бестрасни и мислат, дека не се плашат од смртта. Најпосле, има и светители, кои, движени од дејството на Светиот Дух, жеднеат да излезат од овој живот“. „Кој сака непрестајно во својот ум да ја има претставата за смртта и за Божјиот суд, а се посветува кон светските грижи и суети, тој приличи на човек, кој сака да плива и да ракоплеска истовремено“. Не е можно луѓето благочестиво да поминуваат макар и еден ден, ако не сметаат, дека истиот тој ден е последен во нивниот живот“. „Треба да се знае, дека помнењето на смртта, како и секое духовно благо воопшто, е Божји дар. Еве доказ за ова: често, минувајќи покрај гробишта, глава на царот и вели: „Обрни внимание, царе! И ти ќе бидеш таков!“ Повторно воздивнувајќи, царот се смирува во своите мисли. Така тој ја меша својата веселба со помнењето на смртта. O, љубомудрие! О, чудесна философија! повикува свети Димитриј. Царот се поучува од мртвите што да прави и како да го устрои својот живот!"

Кај незнабожците, помнењето на смртта доведувало до песимизам, додека кај христијаните, тоа води до светла вера во бесмртноста. Смртта ги вознемирува незнабожците, дури и помудрите помеѓу нив. Праведните Христови следбеници, пак, не чувствуваат ужас пред неа, а утеха и слатка надеж, дека таа наскоро ќе ги доведе кај Слаткиот Спасител.

„Духовниот човек смртта ја очекува со радост, со готовност и со голема љубов и не се плаши од неа рекол прекрасниот свештеномаченик Садок, персиски епископ. За телесниот човек, часот на смртта е страшен и ужасен. Добродетелните луѓе сами жеднеат за смртта, за да добијат вечен живот, а мрзливите и нетрудољубивите се кријат од смртта. Оние што Го сакаат Бога, одат при Бога, а оние што го сакаат светот, гледаат да останат во светот. Првите ги напуштаат своите тела, за да влезат во вечната радост и веселие, а вторите сакаат да останат во светот на тагите и воздишките".

Се разбира, приведениот цитат не означува, дека со помнењето на смртта, стануваат излишни грижите за здравјето и поддржувањето на животот. Да ја помниш смртта, не означува да бараш час поскоро да го напуштиш тукашниот свет. Животот е дар Божји, кој треба да се исползува за Божја слава и за наше спасение. Црквата предвидела специјални прозби за здравје и им посакува на чедата свои многу години, со што ни вели, дека човек е должен да се грижи за своето здравје, откако, истовремено помни, дека на крајот на краиштата го чека смрт и дека животот и смртта се во Божјата власт.

Според чудесниот проповедник, митрополитот Филарет Московски, мислата за смртта е поврзана со страв и тага само поради нашето несовршенство. Меѓутоа, кој е обземен од љубов кон Бога, неговата мисла за смртта се озарува од радосна надеж. Ова го извршува Божјата сила и благодат во човекот. Следствено, може да се размислува за смртта без паника. А да се размислува за неа, е неопходно. Правилата на обичното животно благоразумие го докажуваат ова. Ние се трудиме да ги предвидиме во својот живот евентуалните идни случаи и да се подготвиме за нивното пречекување. Мудрите луѓе, макар и сиромашни, одделуваат од своите средства по некоја пара, за да можат во иднина да ги пречекаат разните искушенија при заболувања и несреќни случаи. Земјоделецот во текот на летото мисли за зимата, та, со изобилието на летните плодови, да ја потполни оскудноста на зимата. Така треба и секој верник да се погрижи и да не го пропушти летото на животот, а да се подготви своевремено за суровата зима на смртта, сеејќи на нивата на својот живот добра пченица, која жетварите ангелите ќе ја соберат во небесните житници [спореди Мат. 13,39, 30].

Луѓето често си дозволуваат да бидат немарни и неблагоразумни во животот, како што лекомислено си велат, дека не треба малкуте свои радости да ги труеме со постојани мисли за смртта. Меѓутоа, се покажува дека токму пренебрегнувањето на мислата за смртта е најголемиот отров за животот. Оттаму произлегуваат сите несреќи, сите безумија, сите гревови во односите меѓу луѓето. Честопати сум слушал луѓе при погребение на свој близок да велат, осенети од ненадејно озарената мудрост: „Ете што е животот! Cѐ завршува со гроб два метри место! Зошто тогаш се тие расправии меѓу нас? Зошто се труеме со завист, алчност и постојани омрази? Cѐ тука останува! Колку подобро би живееле, ако мислевме на смртта!“ Така најобични луѓе ја признаваат вистината, дека не мислата за смртта го труе нашиот живот, a обратното ние сами го загорчуваме својот живот со тоа, дека забораваме за смртта!

Мислата за смртта, крајно неопходна за мудро подредување на нашиот времен и вечен живот, му била неопходна уште на Адама за запазување на неговиот рајски живот во безопасност. Митрополитот Филарет добро го објаснува ова, кога вели: „Бог го створил човекот во совршенство, достојно за сесовршениот Творец; го вовел во рајот на радостите; му го дал плодот од дрвото на животот за нетление [нетружност] го предупредил да не вкусува од опасното дрво за познавање на доброто и злото. Но, тоа не било доволно. Рајскиот жител не бил во безопасност. За неговото запазување требало да биде Поставен страшен чувар мислата за смртта. „Во оној ден кога ќе вкусиш од него, ќе умреш“ [1.Мојс. 2,17] рекол Господ. Рајскиот живот бил во безопасност, додека бил оградуван од мислата за смртта, но штом првиот човекоубиец успеал со своето лукавство да го оддалечи човекот од мислата за смртта: „Нема да умрете" [1.Мојс. З,4], веднаш преку гревот го поразил рајскиот живот. Да се восхитиме на чудата на Божјата премудрост и да го оплачеме нашето безумие! Духот на злобата и зависта, кој сам бил потонат во смрт [т.е. во вечна мака], преку своето богоотстапништво, замислил да му причини смрт и на човекот. Меѓутоа, Бог и ова го предвидел. Планот за смртта, кој во замислата на ѓаволот е погубен, Бог за човекот го претвора во претпазливо и спасително орудие. Човекот, пак, бара да го одмине дадената му од Бога мисла за смртта, и тоа со цел да си додаде минутно плотско задоволство. Тој успева да се избави од непријатната мисла за смртта и паѓа во вистинската смрт... Што се случило со Адама, тоа природно, се случува и со нас, бидејќи ние сме природни наследници на Адама... Меѓутоа, се оградиш ли со благоразумното размислување за смртта како бодар чувар, тоа размислување ќе ти помогне да се запазиш ако не сосема од смртта, која преку престапот на Адама веќе е навлезена во светот... тогаш барем од сѐ, кое ја прави смртта страшна и несреќна... Но, ако ја пренебрегнуваш мислата за смртта и тргнеш да бараш само страсни задоволства... на крајот, наместо стравот од мислата за смртта... ненадејно и неизбежно ќе се судриш со ужасите на вистинската смрт, и тоа не само на телесната, која поскоро е сенка на смртта, но и на втората смрт, духовната, вечната, „каде што нивниот црв не гние и огнот не изгаснува“ [Марко 9,44]. „Во сите твои работи спомнувај си за твојот крај говори благочестивиот мудрец - и никогаш нема да згрешиш“ [Муд. Сир. 7,39]. Ако навистина си спомнуваш за својот крај во сите свои работи, т.е. при сѐ, кое мислиш, зборуваш и вршиш, ти си спомнуваш за смртта и следното по неа воскресение, суд, вечна осуда, вечно блаженство и ако на тој начин предвреме ја разгледуваш и испитуваш во светлината на вечноста секоја своја мисла, желба, намера, иницијатива, постапка, дело, тогаш верата и благодатта нема ли да ти дадат повеќе сила... за запазување и спасение, отколку што е силата... на гревот за соблазнување и погубување? Нема ли да исчезне магичноста на гревовното задоволство, ако му се спротивстават последиците грозотата на распаѓањето, смрдеата на гниењето, црвот во гробот... И нa крајот, адскиот црв, кој никогаш не заспива? Надменоста на горделивецот нема ли да се урне, рацете на среброљубецот, што жедно се простираат за грабеж... нема ли да се опуштат, ако му се покажат двата метри земја, со кои брзо ќе се ограничат неговите силни стремежи?... Кој оган на страста или на нечистата желба не би изгаснал пред силата на незгасливиот геенски оган?

Ерусалим паднал. Пророк Јеремија седи над неговите урнатини и co плач размислува за причините на неговото паѓање. Каква причина открил пророкот за несреќата на Ерусалим? Причината е во тоа што тој „не помислуваше за својата иднина“, т.е. за својот крај [Плач Јерем. 1,9]. Кога луѓето... не се вразумуваат да мислат за последиците... Бог им ја соопштува иднината преку грмотевици со стравотни, разорни, разрушувачки настани!“

Многу ужасни примери има за нечестивците, кои живееле гревовно и бидејќи не помислувале за својот крај, умирале во страшни маки. Драмата на животот можеби им била весела комедија, но разврската секогаш била трагична.

Се раскажува за некој богат воденичар од Одеса, кој живеел при крајот на 19 век, дека бил неразумен богохулник, а и своите деца ги воспитувал во истиот дух. За негова радост, а всушност за негова несреќа, богатствата му се зголемувале секоја година. Тој станал толку богат, така што, во својата гордост потполно се самозаборавил. Неговото срце било сосема затворено за сиромавите. Тој живеел за себеси и станал сѐ поусрден поклоник на мамона.

Јазикот му бил крајно циничен. Особено задоволство му претставувало да сипе бесрамни зборови против Црквата и светиите. Дури и жена му која беше навикната на неговиот речник, доаѓала во ужас и во таквите случаи си ги затнувала своите уши, макар што, и самата не била особена верничка.

Времето одминувало, а воденичарот станувал сѐ порасипан и безобразен во своите цинизми. Притоа, здравјето му било одлично. Тој не знаел што е болест. Кога некои му спомнувале за Бога, тој дрско им изјавувал, дека за него е попрактично да живее без Бога.

Но настапил крајот на Божјото долготрпение. Започнало со нешто сосема незначително. Кога бил по работа во една од своите воденици, воденичарот неочекувано си го пресекол прстот со некаков остар предмет. Пресекувањето не било големо и никој не обрнал внимание. Воденичарот си го преврзал прстот со првото најдено парченце и продолжил со својата работа. Целата вечер тој бил зафатен со важни работи и воопшто не му било до палецот. Следното утро почувствувал силни болки околу повреденото место, но важни работи го попречиле да обрне посериозно внимание на раната. Жена му ја преврзала со домашни средства, но забележала по палецот некакво сомнително потемнување.

- Да се обратиме кај некој лекар! рекла таа. А тој одвратил со неговиот својствен цинизам, смеејќи се:

- Уште е рано да ме земат во пеколот. Јас сум му попотребен на ѓаволот тука.

Меѓутоа, вечерта, болките се засилиле до таков степен, така што, морале да повикаат лекар. Тој востановил заразување на крвта и го посоветувал болниот веднаш да биде одведен во болница, за да му се отсече прстот, а можеби и раката. Ненавикнатиот на страдања воденичар просто не можел да поверува, дека за таква ситница треба да му се отсече раката и го истерал лекарот, повикал една позната гатачка народна гледачка, која цела ноќ му правела некакви мевлеми со билки, но никакви домашни средства не помогнале. Започнале такви болки, така што, взори воденичарот самиот започнал да вика да го однесат побрзо во болница. Веднаш го однеле на хируршката клиника на Одескиот универзитет. Професорите нашле, дека заразувањето на крвта започнало да се распространува низ целиот организам и дека веќе е бескорисно да се отсече раката.

Болките станале сѐ поужасни. Воденичарот ги молел професорите да го спасат, ветувал голема награда на оној, кој би го излекувал, но го чул одговорот:

- Науката веќе е немоќна да помогне...

Жена му предложила да Повикаат свештеник, но во одговор на ова, болниот избувнал со страшни богохулства. Умирањето му било ужасно. Телото сосема му поцрнело. Очите се наполниле со крв. Воденичарот се фрлал од адски болки во својот кревет, без да има ниту минута спокој, но и покрај тоа, цело време Го проколнувал Бога и оние околу него. Неколку минути пред полноќ тој се затишил, но кога часовникот на зидот удрил 12 часот, тој ги отворил очите грозно и почнал ужасно да се брани со раце од некакви невидливи напаѓачи, испуштајќи неразбирливи звуци. На крајот, лицето му се искривило во страшна гримаса и тој се отпуштил без здив на креветот. Таа гримаса останала на неговото лице како некаков сатански печат, така што, требало да го покријат со крпа, за да не ги плаши оние што биле околу него. Трупот на нечестивецот почнал да се распаѓа речиси непосредно по издивнувањето, така што, утредента требало да го положат во цинков ковчег и веднаш да го заварат“.

Навистина, страшна е смртта на грешникот! [Псал. 33,21]„

Штом толку е страшно разделувањето на нечестивецот со овој времен живот, колку ли поужасно е неговото влегување во темниот свет отаде! Епископот Јован Смоленски вака му говори на грешникот кој не сака да се покае: „Ако тука ти си лош, таму ќе бидеш темен зол дух... Тогаш ќе се видиш таков, каков што си бил. Твоето зло ќе те понесе со твојата сопствена настроеност натаму, каде што живее вечното, бескрајното зло, во заедница со темните сили. По тој пат ти не ќе можеш ниту да запреш, ниту да се вратиш. Во век и веков ти ќе страдаш... од беснеењето на твоето сопствено зло, кое нема веќе да ти даде никаква надеж за подобрување и не ќе те остави да имаш спокој ни во себеси, ниту во онаа зла средина, која ќе биде посилна од тебе, ќе те опкружува вечно и ќе те измачува бескрајно“.

Потресен е и следниот случај во текот на летото 1938 г. Во римокатоличка Полска било преземено разрушување на православните храмови во Холмската област. За околу 6 седмици биле разрушени 110 цркви. Во едно од селата на Томашевската околија имало исто православен храм. Наемните полски работници за неговото разрушување решиле да си потпивнат, за да добијат поголема храброст. Ова уште повеќе ги поматило нивните умови и тие започнале да сквернават. Еден од нив скокнал на светиот Престол, го соборил на земјата светото Евангелие, го шутнал антиминсот и ја турнал Дарохранилницата со запазните свети Дарови. Честиците од сувата Света Причест се распрснале по земјата. Останатите работници со подигрувачка смеа почнале да ги газат.

Еден од тие осквернувачи се качил на куполата, за да го симне крстот. Откако го разнишал, неочекувано се откинал и заедно со него полетал на земјата. Дотрчале работниците и виделе страшна слика. Нивниот другар бил паднат врз крстот и се наденал на него. По неколку минути несреќниот осквернувач умрел во неописливи маки.

По овој случај тешко веќе било да се најдат доброволни работници во Холмштина за рушење на православните светињи. Властите за таа цел биле принудени да ангажираат затвореници.

Многу се на број сличните случаи, што сведочат за тоа, дека гревот го убива грешникот. Бог е долготрпелив, но за поука на околните, може одеднаш така да казни за сите да се растреперат.

Смртта на нечестивите не поставува граница на нивното постоење, како што сакаат некои да се утешуваат, а ја открива само првата страница на бесмртното натамошно битисување. Оттука па натаму, за нив започнува најтажната драма -страшната вечност... Свети Андреј ради Христа јуродивиот се убедил во тоа преку лично духовно гледање на ужасната погибел на непокајаноста. Еднаш, врвејќи по улиците на Константинопол, тој сретнал големо погребение. Носеле некаков покојник богаташ, кон вечното живеалиште. По мртовецот одела поворка од многу луѓе со запалени свеќи во рацете. Ова ѝ придавало на поворката тажно -торжествен вид. Одеднаш на свети Андреј му се отвориле духовните очи и тој го видел она, кое никој од другите не можел да го види: над ковчегот, во кој лежел мртовецот, во воздухот имало многу бесови. Го заглушувале пеењето на свештенослужителите со своите викотници: „Тешко него! Тешко него!“, и сипале нешто како пепел над процесијата. Едни скокале и се смееле бесрамно. Други лаеле како кучиња. Трети испуштале звуци како свињи. Четврти го поросувале покојникот со некаква смрдлива вода. Петти, ракоплескале, тропале со нозете и викале кон свештенослужителите што пееле: „да се надеваме дека ниту еден од вас нема да види светлина!...“

Свети Андреј тргнал со поворката кон гробот. Кога мртовецот бил погребан, свети Андреј го видел неговиот ангел чувар и откако го забележал како плаче горко, го запрашал:

- Зошто толку плачеш? Не сум видел така да плачат за никого.

Ангелот објаснил:

- Јас бев ангелот-чувар на душата на умрениот, а ѓаволот го погуби. Затоа плачам.

- Но, какви беа неговите гревови? запрашал свети Андреј.

- Ќе ти кажам одговорил ангелот. Тој човек беше близок на царот. Во текот на целиот свој живот извонредно многу грешеше: беше блудник, прељубодеец, лажго, безмилосен, среброљубец, злопаметен, клетвопрестапник итн. Мнозина разори материјално, некои уби и многу души оскверни со своите нечисти телесни гревови. Но дојде жетва и за него. Смртта го затекна непокајан и заради безбројните му гревови бесовите го грабнаа... Затоа сум потопен во тешка тага!

По разделбата со ангелот, самиот свети Андреј горко плачел за погинувањето на грешниот богаташ.

Слични виденија имал и свети Нифонт. Еднаш, молејќи се во храмот, небесата над него се отвориле и тој видел множество ангели, од кои, едни слегувале кон земјата, а други се искачувале кон небото, водејќи ги со себе душите на спасените христијани. Тој го задржал својот поглед врз два ангела, кои носеле една душа кон рајот. Пред блудното митарство тие биле запрени од неколку гневни демони кои викале:

- Таа душа е наша! Како вие се дрзнувате да ја водите нагоре?

- Како ќе ни докажете, дека е ваша? - запрашале ангелите.

Бесовите одвратиле:

- Taa грешеше до последниот свој час, и тоа не само природно, но и противприродно. Освен тоа, се занимаваше со осудување на ближните и yмpe без покајание!

- Не ви веруваме - одговориле ангелите, ќе го запрашаме нејзиниот ангел чувар.

- Навистина, многу грешеше таа душа, но откако се разболе, почна да се кае, да плаче и да ги исповедува своите гревови. Бог ѝ прости. Слава на Неговиот праведен суд!

Таа душа била воведена во рајот за срам на бесовите.

По ова, светителот видел друга душа, носена исто од ангели. Бесовите викале по нив:

- Каде, каде со таа душа? Таа беше среброљубива, блудна, ги натажуваше другите, крадеше...

Ангелите одговориле:

- Знаеме дека го правела тоа. Но, плачела, воздивнувала, се исповедувала, давала милостина и затоа Бог ѝ простил сѐ.

Но, ако и таа душа е достојна за Божјата милост пискале демоните јаростно, земете ги грешниците од целиот свет! А ние тогаш за што ќе се трудиме?

Ангелите одговориле:

- Сите грешници, кои смирено и со солзи ги исповедуваат своите гревови, ќе добијат прошка по Божјата милост, a кои ќе умрат без покајание, нив Бог ќе ги осуди...

Следната сцена била светла и радосна. Ангели носеле душа на еден христијанин, чист по живот, милостив кон сиромасите и полн со љубов кон сите. Бесовите не можеле дури ни да се доближат до тој праведник и само оддалеку крцкале со забите. Од рајските двери произлегле и други ангели, кои ја поздравувале новодојдената душа и воскликнувале: „Слава на Тебе, Христе Боже, затоа што не си ја оставил во ѓаволските раце, но си ја избавил од адот|“

Не по многу време, се појавила друга душа, која бесовите ја влечеле право кон адот. Тоа била душата на еден роб, кого неговиот господар го измачувал жестоко со глад и тепање. А тој, не сакајќи повеќе да трпи мачења, подучен од ѓаволот, зел јаже и се обесил. Ангелот чувар на таа душа врвел оддалеку и горко плачел, дека тој, кој со своето трпение можел да стане свет маченик, преку своето самоубиство излегол од времените маки, за да налета на вечните. Бесовите ликувале за новостекнатиот плен.

Таква е сликата на сокриениот од нас духовен свет, кој нѐ опкружува, без ние и да го признаваме, но кој, за светите прозорливци е откриен. Живите плачат неутешно при изнесувањето од куќа на безживотното тело на покојникот, а дури и не помислуваат за несреќата на неговата кутра душа, што си заминува оттука без исповед и без причестување со светите Тело и Kpвтa Христови. Да, Исповедта и Причеста, ете што би можело да му помогне на оној што умира! Тие две Тајни се најголемата благодат за него. Тие ја избавуваат душата од власта на бесовите и од нивното сурово прогонување. Но кој од нас ќе се сети да му помогне на смртно болниот со извршувањето над него на тие спасителни Тајни? Ние се суетиме околу оној кој е во агонија, се чудиме како да помогнеме за олеснување на неговите физички маки, а не сакаме да се сетиме, дека таа душа во тој значаен и неповратен час има потреба не толку од лекарства, колку од исповед, не толку од храна, колку од Света Причест. Плашејќи се да не го исплашиме болниот со повикувањето на свештеник, ние му причинуваме ужас во судирот со бесовите. Божем, пазејќи го неговото спокојство, ние постануваме виновници за неговото најстрашно, најсудбоносно неспокојство во тамошниот свет...

Какво неизречено добро би му направиле на смртно болниот, ако со топло сочувство и грижа, би го убедиле да се исповеда и причести! Скрушено исповеданите пред духовникот гревови се проштеваат од Бога и бесовите остануваат излажани во своите надежи да ја грабнат одделената од телото душа.

Присуството во неа на Пречистото Тело и Пресветата Крв Христови ги протерува надалеку. Тие не смеат дури ни да се приближат до Покојникот, во кој свети образот на Самиот Христос.

Од сигурен извор го знаеме следниов случај: интелигентен човек што умирал од тешка болест, дотогаш рамнодушен кон верата, бил наговаран од своите домашни да се исповеда и причести. За радост на блиските, тој неочекувано се согласил. Исповедта му била длабоко потресна. Откако свештеникот си отишол, тој се обратил кон ќерка си, и ја посочил запалената светилка и рекол: „Ја гледаш ли оваа светлина? Така чувствувам дека свети сега, по исповедта, мојата грешна душа! Само жалам, што едвај на крајот од својот живот ја познав вистината!“

Зошто загинуваат толку многу души? - како што дознаваме од виденијата на свети Нифонт, тие загинуваат не толку поради своите гревови, кои при покајание Бог ги проштева, колку поради својата непокајаност. Причина, пак, за непокајание е гордоста, честољубието, маловерието, безверието, себенадевањето, лекомислието и безумната рамнодушност кон Божјиот суд и вечните маки. Ако оној, кој грешел, започне сериозно да мисли за својата сирота душа, ако секој ден започне да си спомнува за смртта, тој ќе се смири, покае и спаси.

Во рајот влегуваат не само праведни, но и покајани души, Бог прима не само светии, кои достигнале до победа над своите страсти, но и смирени грешници, кои ништо друго не можат да поднесат на Бога, освен своите горчливи покајни солзи.

Во тој однос, познат е следниот случај, раскажан во Прологот за некој прочуен разбојник, кој беснеел низ Тракија во времето на византискиот император Маврикиј. Тој престапник се одликувал со својата жестокост. Толку бил силен и вешт, така што, никој не можел да го фати. Императорот дознал за него и по луѓе му го испратил својот крст, откако наредил да му кажат да не се плаши, зашто царот ќе му ги прости сите злосторства, ако тој се покае... Разбојникот бил трогнат, дошол кај императорот, паднал пред неговите нозе и ги исповедал своите гревови. По неколку дена тој тешко заболел и легнал болен во безнадежна состојба. Едвај задремал и на сон го видел Страшниот суд. Тоа го потресло до крај. Откако почувствувал, дека крајот му се наближува, тој почнал горко да се моли и да вика: „Владико, Господи! Како што си го спасил пред мене разбојникот на крстот, така пројави милост и кон мене! Прими го мојот плач на смртниот ми одар! Измиј ме со моите солзи! Повеќе ништо не сакај од мене, зашто во мене нема да најдеш ништо добро! Јас дојдов до својот залез. Безбројни се моите зла! Но како што си го примил плачот на свети апостол Петар, така прими го и овој мој плач!”

Плачејќи непрекинато и каејќи се за своите гревови, разбојникот со крпче ги бришел своите насолзени очи. Во таква скрушена состојба умрел. Во истата минута, постариот од лекарите видел сон: мноштво темни демони се приближиле до одарот на разбојникот. Тие во своите раце држеле хартии, на кои биле запишани неговите гревови. Потоа, два прекрасни ангела донеле терезии. Бесовите на едниот тас ги ставиле гревовите на разбојникот и одеднаш тој натежнал и се спуштил надолу, а другиот се подигнал нагоре.

- Немате ли тука нешто, за да го ставиме во празната чинија? се запрашале ангелите. Едниот рекол:

- Што можеме да имаме? Поминале едвај десет дена, откако тој престанал да убива. Сепак, да побараме нешто!Другиот ангел ја нашол крпата, натопена со солзите на разбојникот и рекол:

- Еве ова е крпата со неговите солзи! Да ја положиме во празната чинија, а со неа заедно и Божјото човекољубие и да видиме што ќе се случи!

Штом го сториле тоа, веднаш крпата натежнала, а другата чинија со гревовите станала полесна и се дигнала нагоре.

Ангелите извикале во еден глас:

- Победи, победи Божјото човекољубие!

И откако ја зеле душата на разбојникот, тргнале со неа, a демоните посрамени побегнале.

При таа сцена лекарот се разбудил, се втурнал во собата на разбојникот и востановил, дека е умрен. На неговите очи лежела крпата, влажна од обилните солзи... Лекарот ја зел крпата и со неа се јавил пред императорот.

- Царе - рекол тој, да Го прославиме Бога, зашто под твојот скиптар денес еден голем разбојник се спаси!

Овој прекрасен расказ поттикнува кон размислување. Разбојник, убиец, престапник а да биде во рајот?! Човек, полн со гревови и страсти, да се најде среде светиите кои достигнале бестрастие? Како е возможно?! Возможно е, штом разбојникот кратките 10 претсмртни денови ги посветил на мислата за смртта и притоа, се покајал од срце. Пројавеното во душата чудесно смирение ги заменило сите добродетели на светиите. Смирението ова е чудотворецот на спасението!

Светите Отци учеле, дека „смирението дури да биде фрлено во адот, ќе биде издигнато до небесата“. Ова ни го открил Самиот Спасител кога рекол: „Секој што се воздига, ќе биде понижен, а кој се понижува ќе биде воздигнат" [Лука 18,14].

Bo истиот дух, преп. Теогност пишува: „ќе ти откријам нешто страшно и радосно, а ти не се чуди! Ако, дури, не достигнеш бестрастие поради своите тирански гревовни предрасположенија, но се наоѓаш при пречек на смртта во длабоки чувства на смирение, ти не помалку од бестрастниот ќе бидеш грабнат на облаците [1.Сол.4,17]. Богатството на бестрастните е составено од секаква добродетел, но драгоцениот камен на смирението е поскап од сите нив. Тој му доставува на оној, кој го придобил, не само умилостивување пред Бога, но и пристап заедно со избраните во брачната одаја на Царството Божјо“.

Заклучокот е: Спомнувај си за смртта, кај се, смирувај се и ќе се спасиш!

Архимандрит Серафим